عيون مسائل النفس وسرح العيون في شرح العيون — الصفحة ٣١٢

تبصرة

جهان كل است ودر هر طرفة العين * عدم گردد ولا يبقى زمانين

دگر باره شود پيدا جهانى * بهر لحظه زمين وآسمانى »

يب - وهذا الفقير إلى اللّه الغني المغنى ناظر إلى تجدد الأمثال في عدة مواضع من دفتر دل ، منها :

« ز كن هر دم قضا آيد به تقدير * دهد اسم مصوّر را به تصوير

كه دائم خلق در خلق جديد است * كه از هر ذرّه صد حبّ حصيد است

ز گلبن‌هاى اين گلشن دما دم * بهر سو نفحه‌ها آيد به آدم

ولى روض الأنف باشد بهر دم * كه تكرار تجلّى نيست فافهم

ز شأن كل يوم هو في شان * در عالم هرچه ميباشد از ايشان

دو آن هيچ چيزى نيست يكسان * ز اجرام وز أركان وز انسان

ز بس تجديد امثالش حديد است * وهم في لبس من خلق جديد است

بهر آني جهانى تازه بيني * چو در يك حدّ ويك اندازه بيني

ز چابك دستى نقّاش ماهر * ترا يك چيز بنمايد بظاهر

ز بس تجديد امثالش سريع است * ندانى هر دمت شكل بديع است

جهان از اينجهت نامش جهانست * كه اندر قبض وبسط بي امانست

دمادم در جهيدن ، هست آرى * كه يك آنش نميباشد قرارى

چو باشى در كنار نهر آبى * كه از شيبى روانست با شتابى

ببينى عكس تو ثابت در آنست * همى دانى محلّ آن روانست

گمانت عكس ثابت ، آب سيّال * به يكجا جمع گرديدند في الحال

ولى اين رأى حسّ ناصوابست * كه گويد عكس تو ثابت در آبست

خرد از روى حسّ ناصوابست * كه گويد عكس تو ثابت در آبست

خرد از روى معيار دقيقى * بگويد اين بود حكم حقيقي

كز آب وانعكاس نور ديده * شود عكس تو هر آنى پديده

نمايد اين توالى مثالت * چو عكس ثابتي اندر خيالت »

يج - ان كل جوهر جسماني له طبيعة سيالة متجددة ، وله أيضا أمر ثابت مستمّر باق ، نسبته إليها نسبة الروح إلى الجسد . وهذا كما أن الروح الإنساني لتجرده باق ، وطبيعة