مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٩
تعليقات
( 122 ) . از « همواره همّت عالى نهمتش . . . غبار جنگ و شين ارتفاع يافته » در حبيب السير ، ج 4 ، ص 315 آمده است .
( 123 ) . سلطان حسين ميرزا بايقرا در 12 ذىحجه 911 ه ق . در موضع بابا الهى از توابع بادغيس در حوالى پل تابان درگذشت . مؤلف احسن التواريخ دربارهء وى مىنويسد :
« پادشاه عالم و عادل و عاقل و كريم و رعيت‌پرور بود و علما را تعظيم و اعزاز نمودى . از جهت ايشان مدرسه‌اى در هرات ساخته كه مثل او در عالم نيست . موازى ده‌هزار طالب علم در زمان سلطنت او موظف بودند ، در هرات و مجلس او اكثر اوقات به بحث علم و ذكر شعر مىگذشت و عمارات عالى را بانى شده و به اتمام رسانيد و از جملهء مستحدثاتش باغ مراد است . . . مدت عمرش هفتادويك سال بود .
ايام سلطنتش سىونه سال . »
نك : احسن التواريخ ، ص 119 ؛ به گفتهء مؤلف تاريخ راقم سلطان حسين ميرزا بايقرا در سال 898 ه ق . مدرسه‌اى در هرات ساخت . يكى از ظريفان ماده تاريخى دربارهء آن گفته :
اين عمارت كه خيره است درو * چشم صورتگران چين و ختا
هست و بانى سال تاريخش * « شاه سلطان حسين بايقرا »
مجالس العشاق از تأليفات اوست .
خسرو غازى ازين فانىسراى * ناگه تا سوى رضوان راند رخش
دادبخشى بود دايم كار او * گشت از آن تاريخ فوتش « دادبخش »
* * *
دريغ و درد كه شاه جهان ابو الغازى * كه شد به ماتم او روزگار نوحه‌سرا
از اين سرا به سوى آن سرا چو رحلت كرد * شفيع حضرت او باد خواجهء دو سرا
چو سال فوت وى از پير عقل جستم گفت * « هزار حيف ز سلطان حسين بايقرا »
« روى امنيت از خراسان رفت » ، « در بهشت » و « گلستان فردوس » از ديگر ماده تاريخهايى است كه علما و فضلاى آن عصر در باب مرگ وى سروده‌اند . نك : تاريخ راقم ، ص 71 ، 88 ، 89 .
( 124 ) . س : بادغش ، بادغيس ( بادغيسات ) : ناحيه‌اى در شمال غربى افغانستان و شمال شرقى