سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٨

6 مدارك براى تاريخ خيوه در قرن نوزدهم

براى حفظ آن چندين‌بار مصمم بدست گرفتن اسلحه گرديد ، ولى نصر الله فعال و نيرومند كه در بخارا جانشين آن سيد ضعيف شده و ميخواست انتقام شكست ننگين پدر را بگيرد سر خصومت را باز كرد و درين گيرودار وارث بالاستحقاق تاج و تخت خيوه به كلى دچار شكست گرديد .

درين اثنا خبر رسيد كه روسها از اورنبورگ به سمت خيوه حركت كرده‌اند و فقط در نتيجهء اغواى آنهاست كه امير بخارا هم مشغول اردوكشى شده است :

ازين جهت دهشت و ترس عموم را فراگرفته بود زيرا قواى مسكويهاى كافر را به هشتاد هزار نفر و صد عراده توپ تخمين ميزدند . پس از آنكه خان مدتى بيهوده انتظار كمك انگليسها را كه در هرات مستقر شده بودند ، كشيد لشكرى مركب از ده هزار سوار تحت فرماندهى « قجه نيازبى » به جنگ روسها كه به همان زودى از دشت « اوقه » تا « درياچهء آت‌پولو » واقع در شش ميلى قونگرات پيش آمده بودند اعزام داشت . خيوه‌ايها نقل ميكنند كه دشمن را غافلگير كرده كشتارى راه انداختند كه در تاريخ دنيا نظير نداشته است . اسراى زيادى هم بچنگ آوردند و در قونگرات دو نفر روس را ، كه پس از پايان اردوكشى به اسارت درآمده بودند به من نشان دادند كه دين اسلام را قبول كرده و علاوه بر حفظ آزادى خود همه نوع هدايا هم از خان دريافت داشته و حتى موفق به ازدواج « 1 » هم گرديده بودند .

خان پس از فتح در دو سمت نزديك « دوقره » « 2 » دستور بناى استحكامات داده و

( 1 ) - اين شرحى است كه خود خيوه‌ايها ميدهند ولى در هر صورت يقين است كه در اردوكشى برعليه خيوه كه بسر كردكى سرتيپ پروفسكى ( Perowszky ) به عمل آمد بيش از ده تا دوازده هزار نفر شركت نداشت و علت عمدهء شكست روسها بلاشك شدت سرما بوده است ؛ ولى درعين‌حال زدوخوردى به عمل آمد و ازبك‌ها كه كاپيتن « آبوت » ( Abbot ) جرأت و شجاعت آنها را اينقدر پست شمرده است تلفات عمده به قشون اشغالگر وارد آوردند و اين حادثه بلافاصله بعد از آنكه بىنظمى در صفوف آنها پيدا شد واقع گرديد . ( 2 ) - اين اسم Dovkara با اين املا در نقشهء مسيو وامبرى وجود ندارد ولى در عوض سمت 61 درجهء طول جغرافيا در آنجا به درياچهء دو قره Daukara برميخوريم كه در سمت مشرق آن محلى هم به‌همين نام وجود دارد ولى تمام اينها از قونگرات خيلى فاصله دارد . ( يادداشت مترجم )