سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٣
5
وجود دارد .
3 - قره قالپاقها : در ساحل آنطرف رود جيحون در مقابل « گرلن » و رو بشمال تا نزديكى « قونگرات » مسكن دارند و جنگلهاى وسيعى در دسترسشان قرار داد و به كار دامپرورى اشتغال ميورزند . تعداد اسبهاى آنها بسيار كم مىباشد و گوسفند تقريبا هيچ ندارند . قره قالپاقها از داشتن خوشگلترين زنان تركستان بر خود ميبالند ولى در عوض بحماقت مشهورند و من در تأييد اين مدعا حكايات بسيار شنيده‌ام . « 1 »
ميگويند آنها ده هزار چادر دارند و از زمانهاى بسيار قديم رعيت و تابع خيوه هستند ، در سال 1823 يا 24 در تحت هدايت رئيس خود بنام « آيدوست » علم طغيان برافراشتند و موفق شدند قونگرات را تصرف كنند . ولى چندى بعد محمد رحيمخان آنها را شكست داد و تحت اطاعت خود درآورد . تقريبا در هشت سال قبل هم بامر رئيس ديگرى بنام « زارليق » كه ميگويند بيست هزار سوار جمع‌آورى كرده بود مجددا بناى ياغيگرى را گذاشتند و دست بغارت و چپاول‌هاى مهم زدند تا موقعى كه « قتلق مراد » به كلى آنها را شكست داده و متفرق ساخت . آخرين طغيان آنها در سه سال قبل بسركردگى « ارنازار » روى داد كه براى خود قلعه‌اى ترتيب داده بود ولى معذلك از پا درآمد .
4 - كازاك ( قيرقيز ) : ازين جمعيت بزرگ چادرنشين ، كه در زمانهاى اخير تقريبا به تمام معنى در زير سلطهء روسيه قرار گرفته‌اند فقط عدهء كمى در شاهزاده‌نشين خيوه باقىمانده است و ما در فصل مربوط به بخارائيها بتفصيل از آن صحبت خواهيم كرد .
( 1 ) - ايلات عمده‌ده‌گانهء آنها از اينقرار است : 1 - بايماقلى Baymakli 2 - خاندقلى Khandekli 3 - ترستامغالى Terstamgali 4 - آچام آيلى Atckamayli 5 - قيچىلى - ختا Kaytchili khitai 6 - اينگاكلى yngakli 7 - قندگوز Kenegoz 8 - تمبيون - Tomboyun 9 - شاكو Shakoo 10 - اون تون توروك Ontonturuk