سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٢

فصل چهاردهم جلگهء هرات - خرابه‌هاى قرون پيش و خرابه‌هاى ديروز - بازار -

خوشم ميآمد اين جماعت رنگارنگ را كه در بعضى از خيابانهاى هرات مثل مورچه وول ميزد تماشا كنم . از ديدن اين سربازهاى افغانى كه لباس نظام انگليسى بر تن داشتند و بر خلاف دستورات قرآن گاهى كلاه « 1 » لبه‌دار بر سر ميگذاشتند به اين فكر افتادم كه بالاخره به كشورى رسيده‌ام كه تعصب اسلامى ديگر آنقدرها شديد و وحشتناك نيست و اگر ماهرانه رفتار كنم ميتوانم با تغيير مختصرى خود را از شر اين هيئت ساختگى خلاص كنم و وقتى اين نظاميها را با سبيل تنها و بدون ريش ميديدم كه در تمام قلمرو اسلام گناه نيامرزيدنى محسوب ميگردد و حتى در خود قسطنطنيه هم ارتداد خوانده مىشود بىاختيار اميد برخورد با افسران انگليسى در دلم قوت ميگرفت . چقدر برايم مايهء دلخوشى بود اگر ميتوانستم خود را تحت حمايت بعضى عمال انگليسى كه نظر به مقتضيات سياسى بدون رقيب ، نفوذ خود را اعمال ميكردند ، قرار بدهم ، افسوس فراموش كرده بودم كه شرقىها ظاهر و باطنشان يكى نيست و ازين راه دچار يأس فوق العاده تلخى شدم .

بطوريكه قبلا هم تذكر دادم منابع مالى من تقريبا ته كشيده بود و بمحض رسيدن به دروازهء هرات مجبور شدم مركب مفلوك خود را كه در نتيجهء مسافرت به كلى از پا درآمده بود از سر وا كنم و از فروش آن بيش از بيست و شش قران بدستم نيامد كه از آن مبلغ هم به غير از ماليات فروش ناچار شدم مقدارى از خرده قرض‌هايم را بپردازم . لذا موقعيتم بسيار بحرانى شده بود . نبودن نان را ميشد به نحوى جبران كرد ولى باوجود اينكه به زندگى سخت عادت داشتم معذلك در

( 1 ) - اين نوع كلاه هنوز در قشون ترك داخل نشده است . عثمانلوها اصرار دارند كه طبق سنت ( روايات ) « سپر » ( كلا ، بلند ) و « زنار » ( ريسمانى كه كشيش‌ها بدور كمر ميبندند ) كه علامت مسيحيت است شديدا حرام مىباشد . سلطان محمود دوم در موقعى كه ميخواست يك‌دسته چريك ترك به شيوهء اروپا تشكيل بدهد شديدا ميل داشت فينه را كه به درد احتياجات سرباز نميخورد به كلاه لبه‌دار ( Shapo ) تبديل كند ولى از بين برندهء « جان‌نثار » ها نتوانست اين تفنن را به كرسى بنشاند زيرا بيم آن ميرفت كه حتى بهترين دوستانش هم او را مرتد بخوانند .