سفرنامه اوليويه ( فارسى ) — الصفحة ١١

پيشگفتار مصحح

پرندگان و حيوانات منطقه داخلى ايران به چشم نمىخورد ، در حالى كه در ايام اقامت اوليويه براحتى در اطراف جاده‌هاى كشور و كوهستانها اين حيوانات قابل رؤيت بوده است .

سفر اوليويه به ايران ، سفرى رسمى بود و مسؤوليت وى ايجاب مىكرد كه تماسهاى مستقيمى با مأموران مملكتى مانند « حاكم » ، « وزير » ، « كلانتر » ، « داروغه » و غيره داشته باشد .

برقرارى ارتباط با آنان همراه با دقت اوليويه ، موجب مىشد كه اوليويه در سفرنامهء خود به وظايف و چارچوب كارهاى موظف هر يك از مأموران دولتى و مناصب آنان آشنايى كافى بيابد و دريافتهاى خود را در سفرنامه بگنجاند . يادداشتهاى وى از لحاظ آگاهى به شيوهء ادارى و وظايف دستگاه حاكمهء ايران ، براى بررسيهاى تاريخى حايز اهميت فراوانى است .

اوليويه همچنين اطلاعات دست اولى در مورد وضعيت تهران در سالهاى اوليهء پايتختى خود مىدهد . اوصاف اوليويه از آن سبب حايز اهميت است كه امروزه ديگر از حصارها ، عمارات ، دروازه‌ها و ديگر ابنيه‌اى كه وى نام مىبرد و محل آن را به دقت بيان مىكند ، اثرى برجاى نمانده است .

توضيحات ديگر اوليويه مربوط به وضع جمعيت تهران است . اين امر از نظر محققان بسيار اهميت دارد ، زيرا راجع به آمار جمعيت ايران در دهه‌هاى آخرين قرن هجدهم و دهه‌هاى نخستين قرن نوزدهم ميلادى ، يعنى اوايل حكومت قاجار ، آگاهيهاى بسيار كمى در دسترس است .

سفرنامهء اوليويه در يك مقدمه و ده فصل به شرح ذيل نوشته شده است :

1 . حركت به سوى ايران

2 . از كرمانشاهان تا كاروانسراى شهر نو

3 . از همدان تا تهران

4 . دربارهء طبابت ايران

5 . در وصف آغا محمد خان

6 . در وصف كاشان ، قم و اصفهان

7 . رسم امكنهء ايران

8 . درياى خزر

9 . شيوهء زندگانى مردم

10 . اوضاع اقتصادى و تشكيلات لشكرى

در اين فصول نكات تازه و جالبى از اوضاع ايران بيان شده كه در سطور فوق يادآورى