تاريخ خانى ( شامل حوادث چهل ساله گيلان ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٢

فصل [ ششم ] در ظهور شيطنت و سفيهى و خشونت سديد و دست تطاول از حد بيرون كردن و قتل او در تاريخ سنهء اثنى عشر و تسعمائه

صبر پيش گرفت و از ننگ اين حركت و شرم آن جرأت ، از جبههء ماه سيماى مبارك ، همايون گلاب‌آسا خوى حرقت و عرق تشوير چكيد و به مضمون اين ابيات خاطر شريف تسكين مىيافت :

هر نامورى كه او جهان داشت * بدنام كنى ز همرهان داشت

احمد كه سرامد عرب بود * او خستهء خار بو لهب بود

مىباش چو خار حربه بر دوش * تا خرمن گل كنى در آغوش

عاقل فاضل كه استحضار كليات مسايل افعال ذميمهء سديديه كند ، از قياس مقدمات قول مؤلف استنباط حركات قبيحهء جزئيهء كه نامحصور است ، مجال اشتباه نداند . دود ظلمت آن شب از آتش شيطنت سديد گذشت . چون صبح دولت اعلاى خانى از افق سعادت دميد ، خدام عالى به ضمير الهام‌پذير خصايل حميده و شمايل پسنديده و خداوند دوستى و نمك بحلالى حضرت سراجا قاسما لاقسام الخصايل را چون صبح صادق دانسته و تحقيق فرموده كه مقتضاى طبيعت ايشان خير و صلاح و در تكميل خلق و تنظيم امور معاش سبب راحت و وسيلهء سعادت اهل زمان است و غبار شك و زنگ ريب از چهرهء ضمير و آينهء خاطرش سترده ، نص صريح « وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ » را كار بست و بعد از يافت فرصت و فرجه ، حكايت سوز شكايت با ايشان در ميان نهاد و حميت انتقام بر طبيعت مبارك غالب آمد و حسد آن جرأت بر طنيت پاك دست يافت و اقبال راى و تدبير عالم‌آراى به خلوت خاطر منير به معنى اين بيت :

شكسته دلتر از آن حقهء بلورينم * كه در ميانهء خارا كنى به سنگ رها

جلوه نمود و ضمير منيرش مفسر آيهء « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ » شد و به مضمون « أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتِيلًا » اشارت عالى شرف نفاذ يافت كه قصر همت سديد به عين رذيلت و نقصان است و علاج را در مرض مزمن و علت متمكن او جز هدم بنيان تأثيرى صورت نمىبندد و ناسازگارى