تاريخ خانى ( شامل حوادث چهل ساله گيلان ) ( فارسى )
- المؤلف: على بن شمس الدين بن حاجى حسين لاهيجى
- الوفاة: قرن 10
- القسم: مصادر التاريخ والجغرافيا
- الناشر: بنياد فرهنگ ايران - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- مقدمهء مصحح
- تاريخ خانى و ارزش آن
- آداب جنگ و لشكركشى و حفاظت نواحى
- تحف و هدايا و پيشكشها
- آداب و سنن
- نكاتى دربارهء سبك نگارش و رسم الخط كتاب
- چاپ تاريخ خانى به سعى و اهتمام بر نهارد دارن
- يادداشتهاى مرحوم قزوينى بر حواشى كتاب تاريخ خانى چاپ‌دارن
- نسخه‌هائى كه از اين كتاب در دست است
- مشخصات نسخه‌هاى موجود
- باب اول
- [ فصل اول ] در تمهيد مقدمات خاتمهء سلطنت سلطان محمد مرحوم مغفور و رجوع كوچسفهان به حضرت سلطان حسن و ابتداى حكومت ميرزا على عليه المغفرة
- فصل [ دوم ] در ابتداى حكومت ميرزا على و شرح اطوار عدل و فتوحات و وقايع زمان سلطنت
- فصل [ سوم ] در حبس و قيد شاه منصور و سلطان حسن گوكى و يحيى كيا و نصب سلطان حسين بن سلطان محمد به گرجيان
- فصل [ چهارم ] در عزل مير سيد و نصب سلطان هاشم در تنكابن به تاريخ سنهء احدى تسعين و ثمانمائه
- فصل [ پنجم ] در قصهء جنگ منجيله دشت و گرفتن سالار بن رستم كوهدمى را جنود ظفر پيكر ، به سردارى سيامرد جلال در سنهء سبع و ثمانين و ثمانمايه هجريه
- فصل [ ششم ] در فرستادن مير عبد الكريم را به مازندران و لشكر را به سردارى مير ظهير مرحوم همراه گردانيدن و آمدن سليمان بيك به قزوين و درياوك در سال ثلاث تسعين و ثمانمايه
- فصل [ هفتم ] در قصهء ملاقات حضرت ميرزا على با اميره اسحق در مقام خورمه‌لات در سنهء اربع و تسعين و ثمانمايه
- فصل [ هشتم ] در وفات يعقوب بيك و فتح قلعهء طارم در دست نواب ميرزا على مرحوم به تاريخ سنهء خمس و تسعين و ثمانمايه هجريه
- فصل [ نهم ] در رفتن مير عبد الملك به قزوين و عراق در تاريخ سنهء ست و تسعين و ثمانمايه هجريه و فتح قزوين و شرح حالات و به قتل آوردن يوسف بيك
- فصل [ دهم ] در قتل بداق بيك به قزوين و منهزم گردانيدن ساطلميش بيك به سلطانيه و فتح يافتن مير عبد الملك در سنهء ست و تسعين و ثمانمايه
- فصل [ يازدهم ] در قتل جهانشاه بيك و گرفتن قلعهء شهريار و قلعهء گلخندان و تسخير قلعهء فيروزكوه و به شيب آوردن عيسى بيك از قلعهء فيروزكوه و نصب مير سين كيا به قلعهء فيروزكوه و رجوع حكومت فيروزكوه به دو
- فصل [ دوازدهم ] در رفتن حضرت مير عبد الملك مرحوم نوبت دوم و شكست دادن لشكر جمع‌شدهء اتراك و منهزم گردانيدن محمودى طارمى را به تاريخ سنهء سبع و تسعين و ثمانمايه
- فصل [ سيزدهم ] در فرستادن مير عبد الكريم به درخواه لشكر نزد حضرت ميرزا على و حضرت ميرزا تولم حسام الدين « 1 »
- فصل [ چهاردهم ] در رفتن حضرت ميرزا على مرحوم از ديلمان به لمسر و از آنجا به قزوين رفتن و شرح حالات
- فصل [ پانزدهم ] در قصهء جنك مير عبد الملك با آيبه سلطان در كافره ميدان و هزيمت يافتن حضرت مير
- فصل [ شانزدهم ] در رفتن امير از لمسر به سروقت مير زين العابدين در طارم و شكست يافتن زين العابدين طارمى و از مقام فتح به هفت صندوقان بر سر بداغ بيك سليمان بيك رفتن و بداغ بيك منهزم شد
- فصل هيفدهم در قصه خلاص دادن مير شمس الدين ، كاكو حسام خلابر و رستر گرجيان را از بند و همراه ايلچى خود گردانيده به خدمت ميرزا على فرستادن و شرح آن
- فصل هيجدهم در لشكر فرستادن ميرزا على نوبت دوم به مازندران و سلطان هاشم و تمام سپه‌سالاران و امرا و سپه‌سالار عباس را با لشكر بيه‌پس روانهء مازندران گردانيدن و قاضى حسن كيا از مازندران باز آمدن و شرح آن در تاريخ سنهء تسع و تسعين و ثمانمايه
- فصل [ نوزدهم ] در آمدن حسين بيك على خان به قزوين و لمسر و شرح آن
- فصل [ بيستم ] در فرستادن حضرت ميرزا على ، كيا محمد كيا را به سردارى لشكر جهت خرابى ناتل و قيد و حبس ملك شاه غازى و نصب ملك سكندر به كلاره‌دشت
- فصل [ بيست و يكم ] در فرار نمودن سلطان حمزه از خدمت حضرت سلطان حسن به لشتنشاه و به كشتى نشسته به شيروان رفتن و از آنجا نزد رستم بيك رفتن و رستم بيك دده بيك را ده هزار مرد همراه سلطان حمزه به جهت تسخير قلعهء طارم فرستادن به تاريخ سنهء ست تسعمايه
- فصل [ بيست و دوم ] در فرستادن ميرزا على ، مير عبد الملك را با لشكر به پاى قلعهء نور و خرابى الكهء ملك جهانگير نوبت اول در سنهء احدى و تسعمايه
- فصل [ بيست و سوم ] در فرستادن ميرزا على مير عبد الملك را نوبت دوم جهت خرابى الكاى ملك جهانگير از راه قلعه زايگان به تاريخ سنهء تسع و تسعين و ثمانمائه « 1 »
- فصل [ بيست و چهارم ] در فرستادن ميرزا على ، كارگيا امير كياى گوكى و لشكر لاهجان و سپه‌سالار را نكوه كارگيا حسام الدين بن كارگيا محمد و لشكر گرجيان و كيا محمد كيا سپه‌سالار تنكابن را به جهت خرابى الكهء ملك جهانگير كرت چهارم و ملك جهانگير فرزند خود ملك كاوس را به خدمت ميرزا على فرستاده ، مصالحه نمودن
- فصل [ بيست و پنجم ] در فرستادن [ نواب ] ميرزا على كارگيا امير كياى گوكى و مير موسى و لشكرى را به جهت تسخير قلعهء طارم و عبد الباقى آمده لشكر را شكست دادن
- فصل [ بيست و ششم ] در وفات ملك جهانگير و كجكه طلبيدن ملك كاوس - فرزند ملك جهانگير - از ميرزا على و كومك دادن و ملك در دست برادر خود ملك بيستون به قتل آمدن
- فصل [ بيست و هفتم ] در فرستادن ميرزا على لشكر نوبت دوم به دارنا و آمدن مير عبد الكريم و آقا رستم و مير كمال الدين - فرزند مير شمس الدين - به كومك لشكر ميرزا على به دارنا و بازگشتن لشكر مازندران و محمد كيا از دارنا از جانب ميرزا على به كجكه آقا رستم به مازندران رفتن و شرح آن
- فصل [ بيست و هشتم ] در بازآمدن محمدى ميرزا از فيروزكوه و استمداد كجكه از ميرزا على نمودن و ميرزا على مير غياث الدين را با پانصد سوار همراه او گردانيدن و هزيمت الوند بيك و به قتل آمدن آيبه سلطان و مير غياث الدين حكم طارم و قزوين و احشام پاپلو و احشام مير حسنى از محمدى ميرزا حاصل كرده عايد گشتن در سنهء سبع و تسعين و ثمانمايه
- فصل [ بيست و نهم ] در آمدن سلطان مراد فرزند يعقوب بيك به قزوين و مير غياث الدين به لمسر آمدن و سلطان مراد ، داروغه به قزوين نصب فرمودن
- فصل [ سىام ] در بيان كيفيت حسب و نسب شاه اسماعيل و شرح تشريف آوردن به گيلان
- فصل [ سى و يكم ] در بيان كيفيت رسوخ بنيان خصومت و سبب ايقاظ فتنه و ظهور ماده عداوت و مخالفت فيما بين ميرزا على و اميره اسحق به وساطت افروختن آتش افتان و افساد سپه‌سالار عباس و شرح آن
- فصل [ سى و دوم ] در جمع آوردن لشكر به جهت تسخير بيه‌پس و فرستادن ميرزا على مير موسى را به مازندران و تشريف آوردن مير عبد الكريم و آقا محمد فرزند آقا رستم با شش هزار مرد به خدمت ميرزا على و آمدن ركابزن برادر عباس به لشتنشاه و به قتل آوردن مير حسين مير عضد در تاريخ سنهء سبع و تسعمائه
- فصل [ سى و سوم ] در فرستادن حضرت ميرزا على سلطان حسن و سلطان هاشم و سلطان عباس و حكام مازندران و ملوك رستمدار را جهت تسخير بيه‌پس و رفتن ايشان به دافجا و هزيمت يافتن به تاريخ سنهء سبع و تسعمايه
- فصل [ سى و چهارم ] در بيان كيفيت ساختن پل به وير چولاب كيسم و شكستن پل و هزيمت يافتن لشكر و مصالحه نمودن با حكام بيه‌پس در تاريخ سنهء سبع و تسعمايه
- فصل [ سى و پنجم ] در وفات اميره اسحق و جلوس اميره علاء الدين بن اميره دباج و اميره علاء الدين در دست عباس و فرزند اميره هند شفى به قتل آمدن و جلوس اميره حسام الدين - برادر اميره علاء الدين - به تخت بيه‌پس در تاريخ سنهء سبع و تسعمايه
- فصل [ سى و ششم ] در شرح احوال ختنه‌سورى حضرت اعلى پادشاهى سلطانى خانى خدايگانى سلطان احمد و برادرش سلطان محمد در تاريخ سنهء ثمان و تسعمايه
- فصل [ سى و هفتم ] در فرستادن حضرت ميرزا على مير ملك را به كوهدم و فرزند اميره رستم كه در خدمت ميرزا على بود همراه مير گردانيده به حكومت كوهدم منصوب ساختن و قتل مير ملك در دست عباس به تاريخ سنهء ثمان و تسعمايه
- فصل [ سى و هشتم ] در بيان رجوع منصب امارت مير ملك مرحوم و سپه‌سالارى رانكو به كيا فريدون و قيد مير غياث الدين و شرح آن
- فصل [ سى و نهم ] در بيان كيفيت قتل عباس در دست اميره حسام الدين و فرستادن ميرزا على كيا فريدون را به رحمت‌آباد و آمدن برادر عباس - ركابزن - و فرزند اميره هند شفتى به خدمت ميرزا على در ديلمان [ به تاريخ سنهء ثمان و تسعمايه ]
- فصل [ چهلم ] در قصهء وفات سلطان محمد فرزند بزرگترين سلطان حسن و باز دادن ميرزا على ، برادر عباس - ركابزن - و فرزند سياوش گسكرى را به اميره حسام الدين
- فصل [ چهل و يكم ] در رجوع نمودن حضرت ميرزا على طالغان را به سلطان حسن و ايقاظ فتنه بواسطهء رسوخ عهد و ميثاق فريدون با سلطان هاشم و شرح آن
- فصل [ چهل و دوم ] در شرح قصهء حضرت سلطان حسن به اردوى شاهى در پاى قلعهء آستا و گريختن مير غياث الدين از خدمت ميرزا على و به اردوى شاهى رفتن در سنهء تسع و تسعمايه
- فصل [ چهل و سوم ] در توجه حضرت سلطان حسن از طالغان به ملاقات ميرزا على در ديلمان و حالاتى چند كه در آن وقت سانح گشته بود و شرح آن
- فصل [ چهل و چهارم ] در شرح كيفيت آمدن اميره حسام الدين به ديلمان و رفتن سلطان هاشم و كارگيا محمد و فريدون از لاهجان با عساكر تمام گيلانات به رشت و هزيمت يافتن سپاه بيه‌پيش و ذكر آن حال به تاريخ سنهء تسع و تسعمايه
- باب دوم
- [ فصل اول ] در شرح قصهء قتل فريدون و عزل ميرزا على و جلوس سلطان حسن به سلطنت ممالك كوه و گيلان و آمدن اميره حسام الدين از خورمه‌لات و بازدشت به لاهجان و رانكو و نهب و حرق و تاراج به تاريخ سنهء عشر و تسعمايه
- فصل [ دوم ] در فرستادن حضرت سلطان حسن ايلچى نزد سلطان هاشم و حكام رستمدار و مازندران
- فصل [ سوم ] در شرح احوال فرستادن حضرت سلطان حسن نواب عالى سلطانى خانى را به اردوى شاهى به اصفهان و بيرام بيك را پيش گرفته آوردن [ بتاريخ سنهء عشر و تسعمائه ]
- فصل [ چهارم ] در فرستادن سلطان حسن حضرت اعلاى خانى را دوم باره به اردوى شاهى و حضرت خانى به اتفاق بيرام بيك متوجه اردو شدن و شرح آن
- فصل [ پنجم ] در شرح قصهء سلطان هاشم و با لشكر به كرجيان جلوس نمودن و به سختسر استحكام فرموده به مقابله و محاربهء حضرت سلطان حسن شروع نموده هزيمت يافتن و سلطان هاشم به مازندران رفتن در تاريخ احدى عشر [ و ] تسعمايه
- فصل [ ششم ] در قصهء درجهء شهادت يافتن سلطان حسن در دست ميرزا على و شهادت ميرزا على در دست بو سعيد مير و كالجار و به اردوى شاهى رفتن حضرت اعلاى خانى به تاريخ سنهء احدى عشر و تسعمايه
- باب سيم
- [ فصل اول ] در ابتداى سلطنت اعلاى شهريارى خانى و خبر قتل ميرزا على جهت نواب خدايگانى به اردوى شاهى [ بردن ] و انصراف ركاب همايون از اردو و قتل بو سعيد مير و كالجار و جلوس به تخت رانكوه به تاريخ سنه احدى عشر و تسعمايه
- فصل [ دوم ] در ذكر كيفيت توجه ركاب فلك قدر شاهى پادشاهى به قصد تسخير ممالك بيه‌پس و نواب عالىخانى با سپاه ظفرپناه به مقام خورمه‌لات شرف صحبت ملازمان اعلاى شهريارى شاهى دريافتن و شرح آن به تاريخ احدى عشر و تسعمايه
- فصل [ سوم ] در بيان كيفيت فتح قلعهء پلنك در دست تدبير و خطوات راى منير حضرت اعلاى خانى و تعيين كوتوال و ضبط و نسق [ آن ] در سنهء اثنى عشر و تسعمائه
- فصل [ چهارم ] در شرح كافر نعمتى سديد به موافقت على جان ديكنى و اخوان و اقوام ايشان و حبس سلطان عباس و قتل بعضى ملازمان در تاريخ سنهء اثنى عشر و تسعمائه
- فصل [ پنجم ] درآمدن سلطان هاشم از رستمدار به جانب گيلان و قتل او در تاريخ سنهء اثنى عشر و تسعمائه
- فصل [ ششم ] در ظهور شيطنت و سفيهى و خشونت سديد و دست تطاول از حد بيرون كردن و قتل او در تاريخ سنهء اثنى عشر و تسعمائه
- فصل [ هفتم ] در تمهيد مقدمات تشريف آوردن ملك اشرف اعظم ملوك رستمدار به آستانهء اعلاى خانى كامگار جهت استمداد جند و عسكر و شرح قتل ملك بيستون حاكم نور در دست حرم در تاريخ سنهء ثلث عشر و تسعمائه
- فصل [ هشتم ] در فرستادن ايلچى به رسم پيش‌كشى و اخلاص به اردوى همايون شاهى و تشريف آوردن ملك كاوس به خدمت اعلاى پادشاهى خانى در تاريخ سنهء [ ثلث عشر ] و تسعمائه
- [ فصل نهم ] شرح وقوع واقعات و سوانح حالات در ايام خلافت اعلاى سلطانى خليفة الرحمانى در تاريخ سنه « 1 » . . . و تسعمايه
- [ فصل دهم ] در شرح ظهور عداوت اميره حسام الدين و محاربه و مقابله در نوكورا به تاريخ سنهء اربع عشر و تسعمائه
- [ فصل يازدهم ] [ در ] كيفيت رجوع حكومت الموت به كارگيا هادى كيا و حالاتى چند كه در آن اوان سمت وقوع يافته بود و به تاريخ سنهء [ اربع عشر و ] تسعمايه
- [ فصل دوازدهم ] تمهيد مقدمات آمدن سيد شريف از مازندران و فرستادن ملك بهمن فرزند ملك بيستون ايلچى خود را همراه سيد مذكور جهت التماس عهد و ميثاق و استدعاى قلعهء هرسى و رجوع قلعه به ملك بهمن و شرح آن به تاريخ سنهء [ خمس عشر ] و تسعمايه
- [ فصل سيزدهم ] شرح آمدن خليفه سيد على ايلچى اميره با بكاول شاهى و حكم لشتنشاه و مخالفت اميره حسام الدين و بناى بنه‌بر به دزده‌بن و روانه گردانيدن كارگيا امير كياى گوكى به اردوى شاهى به تاريخ سنهء خمس عشر و تسعمايه
- [ فصل چهاردهم ] [ در ] بيان كيفيت رفتن اميره ساسان به جهت مصالحه نزد اميره حسام الدين و شرح آن به تاريخ سنهء [ خمس عشر ] و تسعمائه
- [ فصل پانزدهم ] در توضيح عزيمت توجه ركاب همايون اعلائى خانى به اردوى شاهى نوبت چهارم در تاريخ سنهء ست عشر و تسعمايه
- فصل [ شانزدهم ] [ در ] بيان مقدمات بناى قلعهء مباركه سى هزار و قصهء قتل شاهى بيك خان در دست نواب شاهى و فتح خراسان به تاريخ سنهء ست عشر و تسعمائه
- فصل [ هفدهم ] ذكر ولادت حضرت شاه و شاهزادهء عالميان سلطان سيد على كيا طول الله تعالى عمره فى ظل والده به تاريخ سنهء ست عشر و تسعمايه
- [ فصل هيجدهم ] ذكر عهد و ميثاق نواب سلطانى با حضرت مير عبد الكريم و آقا رستم به تاريخ سنهء [ سبع عشر ] و تسعمائه
- [ فصل نوزدهم ] شرح حالاتى كه از گردش زمانى و ادوار فلكى حادث گشته بود به تاريخ سنهء [ سبع عشر ] و تسعمايه
- [ فصل بيستم ] ذكر تحميلاتى كه نواب شاهى به سلاطين و حكام مازندران فرموده بود در تاريخ سنهء [ سبع عشر ] و تسعمايه
- [ فصل بيست و يكم ] ذكر وصلت اعلاى سلطانى با ملك كاوس و آمدن صار و پيرى به حدود قزوين نوبت دوم به عزم تسخير بيه‌پس و شرح محاربهء شاه پادشاه با سلطان سليم شاه رومى به تاريخ سنهء عشرين و تسعمائه
- [ فصل بيست و دوم ] تذييل اين تاريخ به تفصيل مكارم اوصاف وسعت اخلاق پادشاه فايق و سابق حكام اسلاف سلطان احمد خان خلد ملكه و سلطانه به تاريخ سنهء [ احدى عشرين ] و تسعمائه
- [ فصل بيست و سوم ] ذكر نقض عهد ملك بهمن با ملك كاووس و جانبين ملكين سعادت خدمت و شرف ملازمت اعلاى خانى جهانبانى به ديلمان مبارك دريافتن و شرح آداب تجديد عهد ايشان
- [ خاتمه ] چون فاتحهء كتاب تاريخ به القاب همايون موشح بود خاتمه نيز به مدح ذات اقدس اعلاى كامگارى و شرح و بسط انشاء تاريخ خانى ختم كرده آمد
- تعليقات - اضافات - تصحيحات
- فهرست نامهاى كسان ، نامهاى جايها ، نامهاى تيره‌ها و خاندانها