تاريخ خانى ( شامل حوادث چهل ساله گيلان ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢١
چاپ تاريخ خانى به سعى و اهتمام بر نهارد دارن
كه ملا محمد جعفر قراداغى اهرى بر اين كتاب نوشته است و صفحات 41 و 42 و 43 ، اغلاط چاپى كتاب است .
دارن در مقدمهء فارسى خود مىنويسد :
« اما بعد مخفى نماند كه اكثر علماى فرنگستان در طبع و نشر كتب قديمهء السنهء مختلفه اين رسم را دستور العمل خود ساخته‌اند كه متن كتب را به هيچ وجهى من الوجوه تغيير ندهند و اصلاح ننمايند مبادا كه در عبارات اصل مصنفين تفاوت و تغييرى بهم رسد كه بسبب آن خوانندگان از سياق كلام و شيوهء عبارات ايشان مطلع نشوند و از بى - احتياطى بلكه سرخودى طبع‌كنندگان خللى به صحت متن اصلى رسيده باعث بىاعتبارى آن گردد . . . »
اما چون متن نسخهء مذكوره از تواتر كتابت خلل‌پذير شده ، انشاى آن از قواعد بلاغت دور و املاى آن از روابط متانت مهجور آمده بود ، لهذا بمقتضاى العاقل يطلب الكمال فى كل حال و يقصد الجمال فى كل كمال مسودات چاپى نسخهء مذكوره را قبل التمام بملاحظه و مطالعهء جناب فتوت نصاب ، فضايل انتساب ملا محمد جعفر قراداغى اهرى ساكن دار السلطنهء تبريز تقديم و إنها نموده ، مشاراليه باجتهاد تمام و اهتمام مالا كلام در اصلاح آن كوشيده‌اند . »
ملاحظات ملاى مزبور كه در 37 صفحهء كتاب به چاپ رسيده است ، بيشتر نادرست و غير قابل اعتماد است . اغلاط چاپى كتاب نسبتهء زياد و نامهاى كسان و نامهاى جايها ، در فهرست كتاب ناشناخته مانده‌اند .
با مشخصاتى كه دارن در مقدمهء آلمانى خود از نسخهء خطى نيكلاخانيكف آورده ، يقين مىتوان داشت كه نسخهء او پس از مرگش به انستيتوى كتب آسيائى لنينگراد رسيده است و ما كتاب حاضر را از روى همان نسخه چاپ كرديم ، اختلافى كه ميان چاپ دارن و كتاب فعلى ديده مىشود آنست كه از فصل دهم اين كتاب تصحيحاتى ظاهرا به قلم سلطان احمد خان شده است و يكى دو صفحه از نسخه و مقدارى از سطور صفحات ديگر خط خورده است . دارن تمام صفحات و سطور خط خورده را در متن چاپى خود آورده و فقط در مقدمهء آلمانى خود به