سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٤
عاشورا
و با دادن پول آنها را واميدارند كه فلان زندانى را مطالبه كرده آزادش نمايند .
بطوريكه ذكر شد اين دسته‌ها بهيئت اجتماع بنوبه ميآيند و پس از گردش بدور مصطبهء بلند از تكيه خارج ميشوند ، بعد از آنها دسته‌اى به صورت اعراب كافر و وحشى ميآيند كه لباسهاى كوتاه پوشيده‌اند و پابرهنه هستند و هريك شمشير يا نيزه‌اى هم در دست دارند ، در دنبال اين دسته يزيد قاتل امام حسين با اطرافيان خود با شكوه و جلال تمام ميآيد . يزيد بر اسب قشنگى سوار است و زرهى بر تن و كلاه‌خود آهنين بر سر دارد و پيوسته شمشيرى را در دست خود حركت ميدهد و هنگاميكه از مقابل تماشاچيان ميگذرد همه به او لعنت ميكنند و زنان آب دهان به طرف او مياندازند .
پس از يزيد نوكران او ميآيند كه اسبانى را هم بيدك ميكشند و در دنبال آنها سربازان با دستهء موزيك ميآيند و پس از دور زدن از تكيه خارج ميشوند ، بعد از اينها خانوادهء شهدا ميآيند ، زنان و اطفال در كجاوه‌هائى كه بر پشت شتران است نشسته‌اند ، بجاى زنان پسران جوان لباس زنانه ميپوشند زيرا كه شركت زنان در اين گونه نمايشات ممنوع است ، در دنبال آنها هم امام حسين با ياران خود سوار بر اسب ميآيد و بديدن او صداى شيون جمعيت بلند مىشود .
ايرانيان غالب وقايع تاريخى را كه جنبهء مذهبى داشته باشند با تعزيه نمايش ميدهند از قبيل تعزيهء آدم و حوا و قربانى كردن اسمعيل و غيره .
تعزيه‌خوانان هم با عشق و علاقهء خاصى بانجام وظيفه ميپردازند و سعى ميكنند كه به اين نمايشات صورت واقعى و حقيقى بدهند ، عروسى قاسم را هم با همان شكوه و جلالى كه در اين موارد فراهم مىشود نمايش ميدهند . نمايش‌دهندگان كسانى هستند كه در كار خود تمرين زياد كرده‌اند و در اين نوع نمايشات سابقه دارند . اينها در كودكى نقش اطفال كوچك را بازى ميكنند و چون بسن جوانى رسيدند جوانان را نمايش ميدهند ، خلاصه آنكه تعزيه‌خوانى تقريبا شغلى است موروثى كه از پدر بپسر ميرسد و همه در كار خود ورزيده هستند .
تعزيه نمايش‌نامه‌هاى زياد دارد بطوريكه اگر هرروز دو نمايش داده شود