سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى ) — الصفحة ١١٠٠

آغاز نهضت رفرم در ايران

در اوايل سال 1891 صاحبان امتياز عدهء زيادى از تبعهء انگليس را براى شروع به كار و بهره‌بردارى بايران فرستادند ، بمحض ورود آنها سكنهء شهرهاى بزرك بواگذارى چنين امتيازى اعتراض كردند زيرا كه نميخواستند محصولى را كه با دسترنج خود به عمل آورده‌اند از دست فرنگيها خريدارى نمايند .

شورش بر ضد انحصار دخانيات - حاج ميرزا حسن تحريم كنندهء دخانيات در عكس ديده مىشود

طبقهء روحانى كه پيوسته مترصد بود قدرت و نفوذ از دست رفته خود را دوباره بدست آورد با ملت همراه شد و در رأس شورشيان قرار گرفت و جوش‌وخروش و حرارت مردم را تقويت نمود و سرانجام مجتهد بزرك كه در عراق بود نامه‌اى بشاه نوشت و به او اخطار كرد كه دادن چنين امتيازى به بيگانگان مخالف دستور قرآن است در اين ضمن وعاظ هم در روى منابر براى مردم صحبت ميكردند و آنها را بر ضد سلطانى كه قوانين و دستورهاى مذهبى را محترم نميشمارد تحريك مينمودند .

شاه به اين هياهو و نصايح ملاها اعتنائى نكرد بنابراين شورش بالا گرفت و در ماه دسامبر 1891 مجتهد بزرك نامبرده در فوق اعلان تحريم استعمال دخانيات را صادر