تاريخ ادبيات ايران از دوران باستان تا قاجاريه ( فارسى ) — الصفحة ٦٠

آثار ديگر ، مهرها ، جواهر ، سكه‌ها ، اسناد

رسوم آن زمان ، به سنگ‌هاى گران‌بها داشتند منجر به نقش و نقر تصاويرى بر اين سنگ‌ها مىشد كه به عنوان مهر از آن استفاده مىكردند . نمونه‌هاى زيبايى از جواهرات و نگين‌هاى رنگى با نقش‌هاى برجسته و گرد به‌جاى مانده است . بر غالب آنها نوشته‌هايى هم حك شده و جنس آنها ياقوت ، لعل كبود ، سنگ لاجورد ، عقيق يمانى و يشم سرخ است . بر مهرها عكس‌هاى صاحبانشان كنده شده كه غالبا خيلى جذاب و در نهايت هنرمندى است . برخى از اين مهرها به پادشاهان تعلق داشته ، پاره‌اى ديگر از آن صاحب‌منصبان عالىرتبه و قسمت اعظم آن ، متعلق به مغ‌ها بوده است . نوشته‌هاى دور عكس‌ها شامل نام صاحبان آنها ، لقب رسمى آنان و غالبا يك عبارت ( محتملا خرافى ) است كه ، به زعم آنها ، موجب بهروزى ، كام‌يابى و نيك‌بختى گشته و يا اعتماد همگانى را به صاحب مهر جلب مىكرد ( ولى همه سنگ‌ها داراى نوشته نيست ) . اين نوشته‌ها گاهى با كلمات فرخو باد « 1 » ( فرخنده باد ) پايان مىپذيرد . متن مهر ملكهء دنك « 2 » ، مادر اوهرمزد سوم و پيروز ( مقارن 457 ) ، با اين عبارت پايان مىپذيرد : پت تنيش اپستان « 3 » ( به شخص وى اعتماد باد ) . هنينگ كلمات آخر را به طرز ديگرى از هم جدا كرده آنها را تن شاپستان « 4 » مىخواند و عقيده دارد كه اين مهر به خواجه‌باشى ملكه تعلق داشته كه مجاز بوده در مهر خود از تصوير بانويش استفاده كند « 5 » . در مهر ديگرى چنين مىخوانيم : افزون شنوم « 6 » ( باشد كه براى وى فزونى شاد به بار آيد ) و در ديگرى چنين نقش شده ؛ يوم شپير « 7 » ( روز نيكو ، بهروزى ) . تعداد سكه‌هايى كه با نوشته‌هاى فارسى ميانه و تصاوير شاهان از دورهء ساسانيان به‌جاى مانده كم نيست . تصاوير روى سكه نمايندهء رئاليسم فوق العاده و جالبى است كه گاهى ، به نظر ، خنده‌آور مىرسد . خواندن نوشته‌هاى روى مهرها و سكه‌ها را ما مديون مرتمن ، هورن ، شتايندورف و دورن هستيم .

دانشمند اخير سكه‌هايى را كه در مجموعهء ژنرال دوبارتلومه‌اى « 8 » ، در سن‌پطرزبورگ ، نگه‌دارى مىشود بازسازى كرده است . حكام ولايات نيز به ضرب سكه مبادرت مىكردند .

نوشته‌هاى سكه‌ها فقط شامل نام و عنوان شاه است . در بعضى موارد ، با ذكر كلمهء مزدسن « 9 »

( 1 ) . Farrachv bad ( 2 ) . Denak ( 3 ) . Pat tanisapastan ( 4 ) . Tansapestan ( 5 ) . Mitteliranisch ، ص 45 ، تبصره ( 6 ) . afzun snom ( 7 ) . yom sappir ( 8 ) . J . de Bartholomai با Chr . Bartholomae اشتباه نشود . ( 9 ) . Mazdesn