تاريخ ادبيات ايران از دوران باستان تا قاجاريه ( فارسى ) — الصفحة ٥٣

كهن‌ترين آثار زبان فارسى ميانه

روى پوست آهو نوشته شده ، به زبان يونانى است . در پشت آن ، ترجمه‌اش به زبان فارسى ميانه به چشم مىخورد كه بعدا صورت گرفته ؛ ولى ، متأسفانه ، قابل خواندن نيست . سند ديگرى از آورومان فقط به زبان يونانى است و سند سوم ( متعلق به سال سيصد يا چهارصد به تاريخ سلوكيدها ، دوازده سال پيش يا نود سال بعد از ميلاد ) فقط به زبان فارسى ميانه است . به عقيدهء روستوتسف ، اين سند به سال 53 م نوشته شده « 1 » و عبارت از نوشته‌اى است با سبك خيلى خشك كه اعلام مىدارد كه پتسبك « 2 » نامى ، پسر تيرين « 3 » به آويل « 4 » نامى ، پسر بشنين « 5 » ، نصف يك تاكستان را به 65 درهم فروخته است . پنج شاهد نام برده شده‌اند كه اسامىشان محتملا همه ايرانى است . از همه گذشته ، همان طرز نگارش اين سند خصايص شاخص متون فارسى ميانه را ، كه درآميختگى با لغات سامى است ، به خوبى نشان مىدهد . اين درآميختگى تنها شامل اصطلاحات قضائى و اقتصادى ( مزبن « 6 » - فروشنده ، زبن « 7 » - خريدار ، شهد « 8 » - شاهد ) نيست ، بلكه شامل اسامى ذات و اصطلاحات عادى ( كرم « 9 » - تاكستان ، برى « 10 » - پسر ) نيز هست . اين خصيصهء شگفت‌آور نگارش فارسى ميانه ، يعنى درآميختگى اصطلاحات فارسى و سامى ، نه تنها در اسناد آورومان ، بلكه بر روى سكه‌ها نيز به چشم مىخورد . به‌جاى كلمهء ايرانى شاه ، لغت آرامى ملك « 11 » ( ملكا ) ؛ به‌جاى زن ، نيشه « 12 » ؛ به‌جاى پيت ( يا پيتر « 13 » به معناى پدر ) ، ابو « 14 » و يا حتى بيتر « 15 » با پسوند « تر » « 16 » كه ايرانى است نوشته مىشود . براى نوشتن عادىترين مفاهيم زندگى روزمره حتى در مورد ضماير و حروف اضافه نيز لغات سامى به كار مىرود . از آن پس تا زمان استيلاى تازيان ، اين طرز عجيب نگارش را در كليهء نوشته‌هاى ايرانى از هر نوع و حتى در متن‌هاى فارسى ميانه‌اى كه در دوران فارسى درى انشا شده مىبينيم .

نوشته‌هاى مانوى ، كه قطعاتى از آن در آسياى مركزى به دست افتاده ، از اين لحاظ استثناء است . از به دو شروع مطالعات ايران‌شناسى در اروپا ، ماهيت واقعى اين طرز نگارش و زبانى كه به اين روش نوشته شده در پردهء ابهام بود . محققان متقدم بر اين عقيده بودند كه زبان فارسى ميانه نه تنها از لحاظ كتابت ، بلكه از لحاظ فن‌شناسى « 17 » هم يك زبان مخلوط بوده ؛ بدين

( 1 ) . Milteliranisch ، تأليف هنينگ ، ص 29 . ( 2 ) . Pataspak ( 3 ) . Tirin ( 4 ) . Avil ( 5 ) . Basnin ( 6 ) . MZBN ( 7 ) . ZBN ( 8 ) . SHD ( 9 ) . KRM ' ( 10 ) . BRY ( 11 ) . MLK ' ( malka ) ( 12 ) . NYSh ( nisseh ) ( 13 ) . Pit [ ar ] ( 14 ) . BW ( abu ) ( 15 ) . Bitar ( 16 ) . tar ( 17 ) . Phonetics