تاريخ ادبيات ايران از دوران باستان تا قاجاريه ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٢

حافظ ( اوج غزل )

مضامين را ابداع نكرده ؛ ولى ، با وجود اين ، توانسته است در محدودهء اصطلاحات و مفاهيم سنتى هم از عصر و جامعهء خود انتقاد كند و هم احساسات و نيازمندىهاى خود را اظهار دارد .

از رموز مديحه‌سرايى نيز آگاه بود و همهء اين مسائل را به سبكى به غايت شيوا و با استفاده از فنون معمول در غزلهاى عاشقانه تقرير مىكند . هر بيتش براى خود ، از هرلحاظ كه به تصور آيد ، شاه‌كارى واقعى به‌صورت مينياتور است . معانى را چنان موجز آورده كه به‌صورت امثال و حكم درآمده است . نكاتى بس لطيف را در آن گنجانده و با كنايات و استعاراتش آراسته است . سخنش غالبا - نه هميشه - بىتكلف و دربارهء محسوسات است و درست ترانه‌اى را ماند بازگوى زبان روزانه ، لكن همواره دل‌نشين و شامل اشاراتى به زندگى خود او 86 و چون آينه‌اى است نمايشگر مكنونات شاعر و رابطه‌اش با دنياى خارج در شرق و غرب ، از ديرباز ، اشعار حافظ را فاقد هم‌بستگى منطقى دانسته آن را به پراكندگى و پريشانى متصف مىسازند .

نخستين كسى كه نظرى جز اين اظهار داشت و با اطمينان كامل از وحدت فكرى اين اشعار

- در دير مغان آمد يارم قدحى در دست * مست از مى و مىخواران از نرگس مستش مست غزل 27 همام تبريزى : سهل است عاشقان را از جان خود بريدن * ليكن ز روى جانان مشكل بود جدايى ديوان همام تبريزى ، به تصحيح دكتر رشيد عيوضى ، انتشارات مؤسسهء تاريخ و فرهنگ ايران ، تبريز ، 1315 ، ص 164 حافظ : از جان طمع بريدن آسان بود و ليكن * از دوستان جانى مشكل توان بريدن غزل 392 همام تبريزى : در ميان من و معشوق همام است حجاب * وقت آن است كه اين پرده به يك سو فكنم ص 125 حافظ : ميان عشاق و معشوق هيچ حايل نيست * تو خود حجاب خودى حافظ از ميان برخيز غزل 266 سلمان ساوجى : لب و دهان ترا اى بسا حقوق نمك * كه هست بر جگر ريش و سينه‌هاى كباب كليات سلمان ساوجى ، كتاب‌فروشى زوار ، ص 26 حافظ : لب و دندانت را حقوق نمك * هست بر جان و سينه‌هاى كباب غزل 13