تاريخ ادبيات ايران از دوران باستان تا قاجاريه ( فارسى ) — الصفحة ١٧٨

منابع تاريخ ادبيات فارسى درى

3 ) آثار مكتوب از :

الف - ادبيات عرب ؛

ب - ادبيات همهء ملت‌هاى ترك ، تا آنجا كه حاوى اشاراتى راجع به ادبيات فارسى درى باشد ؛

ج - تفسيرهاى ترك يا تازى دربارهء كتاب‌هاى فارسى درى .

4 ) الف - تذكره‌ها ، يعنى گلچين‌هايى از شاعران و دانشمندان بومى با اطلاعاتى دربارهء آنها ، كه در حقيقت يك نوع تاريخ ادبيات ناقص با پيروى از نظريات فئودالى و دينى طبقهء حاكمه است . تذكره‌ها غالبا دستخوش اطناب بيهوده و ممل و ، درعوض ، فاقد اطلاعات صحيح دربارهء زندگانى شاعران است ؛ به علاوه ، غيرقابل اعتماد و ناقص است . آنچه دربارهء نكات مهم در آنها ذكر مىشود حداكثر جز كلياتى بيش نيست و معمولا به غايت سخيف است و نمىتوان مطالب اساسى از آن به دست آورد . مؤلفان تذكره‌ها درصدد كشف جبلت شاعران برنمىآمدند ؛ زيرا آن را موضوعى فرعى مىپنداشتند و يا ، به هردليل ديگرى ، از به دست دادن اطلاعات بيش‌ترى دربارهء آن كراهت داشتند . قلت شواهد بسيار شگفت‌انگيز است .

اته 115 پنجاه تذكره را كه مبانى تدوين آنها با يكديگر اختلاف زياد دارد برمىشمارد و ، از آن زمان ( 1904 ) تاكنون ، تعداد بيش‌ترى بررسى شده است . « 1 » اين تذكره‌ها ، به‌رغم همهء نواقصى كه دارد ، حائز نهايت اهميت و ، در موارد بسيارى ، تنها مراجعى است كه مىتوان از آنها استمداد كرد .

ب - برگزيده‌هاى آثار شاعران بدون ذكر اطلاعاتى راجع به زندگى آنان ( سفينه ، مجمع ، بياض ، انتخاب يا منتخب ، جنگ و جز آنها ) .

5 ) كارهاى ادبى تاريخى و انتقادى از :

الف - ايرانيان ؛

ب - محققان و ادبيان متجدد شرق ؛

ج - خاورشناسان ؛

6 ) فهرست‌هاى نسخه‌هاى خطى يا چاپى ؛

7 ) منابع و مآخذ مناسب در زمينهء علومى كه با تاريخ ارتباط دارد ؛

8 ) آثار مربوط به هنرهاى تجسمى ؛

9 ) سياحت‌نامه‌هاى اروپاييان .

( 1 ) . - « نثر زيبا و نثرهاى مشابه آن ، رسايل هندى ، تذكره » .