دستور شهرياران ( فارسى ) — الصفحة ٢٦
[ 1105 ] طليعهء آفتاب دولت دين‌پرورى از شرق افق خلافت و خسروى يعنى جلوس ميمنت مأنوس ظل سبحانى به توفيق يزدانى بر اورنگ آسمان رنگ شهريارى و جهانبانى و تخت فيروزبخت پادشاهى و كشورستانى در هفت ماههء ايت‌ئيل تركى مطابق سنهء 1105
و زوّار توفيق آثار كه بر سفر خير اثر ، ثابت‌قدم و در نيت خود راسخ‌دم نمىگشتند و عقلاى پيش‌بين و فضلاى شريعت‌آيين ، ارتكاب آن سفر را القاء نفس در تهلكه و از محرمات و ماثم مهلكه مىدانستند ، از پاسبانى دوربينى محارستش به نداى خوش اداى « فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ » 39 بىتأمل و تحقيق و تفكر عميق و بدون يار شفيق ، بر خلاف مشهور ، گوياى « الطريق ثم الرفيق » گشته احتياطى بر خود نسپرده ، راه مىسپردند .
ابليس روشانى كه به وساوس نفسانى و فريب و اغواى شيطانى ، دلهاى پرآمال و امانى جوانان بال‌افشان وادى نادانى را به ترتيب اسباب نشاط و تهيهء آلات انبساط و ميسر داشتن ارتكاب ميسر و قمار و بلندآوازه نمودن دف و موسيقار و مقدور ( 24 ب ) نمودن مجلس لهو و لعب و گستردن بساط شرب و عيش و طرب ، از شاهراه عبوديت ذو الجلال و صراط المستقيم شريعت رسول و آل ، بيرون برده ، مفتخر به آثار شرارت و عناد و مصدوقهء « الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسادَ » 40 گمراه تيه فسق و فجور و والهء هنگامهء فساد و شرور نموده بودند ، خس و خاشاك وجودشان موجب شعله‌ورى نايرهء غضب كالبرق الخاطف و خاكستر نمود بىبودشان به اهتزاز صباى ديندارى « كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ » 41 معروض باد فنا گرديد .
و طبع دقيقه‌سنج نكته‌سنجان صبح‌نفس و صاحب‌كمالان دقيقه‌رس ، به جهت تاريخ اين جلوس سعادت‌مأنوس فكرها كرده بودند و به ذكر بعضى كه امتياز داشت مىپردازد .
از آن جمله ميرزا محسن متخلص به تأثير 42 اوارجه‌نويس عراق كه در ميان شعراى عصر خويش طاق است ، « ظل الله الحكيم » 43 و « ظل واحد قيوم » 44 تاريخ يافته و قطعهء تركى نيز در تهنيت و تاريخ جلوس گفته ، قطعه :
ايا اى پادشاه دادگستر * سكنا مسعود تاج و تخت و تارك
سن اول نور الهى سن كه يورمك * اگر يوسف كوره سويلر تبارك
مسلم دور سنكا اى شاه عالم * شعور و عقل و دانش ، هوش و مدرك
سنى تا كوردى دوران نسخه سيندن * ايدور فرمانروالز ؟ ؟ ؟ آدينى حك
الونكده دام صيد مدعا دور * فلك كيم اولميش اخترون مشبك
سنكا مانند تايمز پير گردون ( 25 آ ) * اگر خورشيد و مه دن ؟ ؟ ؟ قويسه عينك
چو شاه مذهب اثنا عشر سن * يقين بىمثل سن بىشبهه و شك
اگر قيصر وگر فغفور چين دور * سلو كوندن ؟ ؟ ؟ تا پار آيين و مسلك
سنكا تا ويردى حق فرمانرواليق ؟ ؟ ؟ * كه سندن المسون اقبال منفك
ديدى تاريخ چون كوكده عطار * جلو سنك اى شه شاهان مبارك 45