دستور شهرياران ( فارسى )
- المؤلف: محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى
- الوفاة: قرن 12
- القسم: مصادر التاريخ والجغرافيا
- الناشر: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مندرجات
- سرسخن
- پيشگفتار مصحح
- ( 1 ) نگاهى به تاريخ پادشاهى شاه سلطان حسين
- تولد شاه سلطان حسين :
- نظرى به دوران شاه سليمان :
- وفات شاه سليمان :
- انتخاب شاه سلطان حسين براى سلطنت :
- مريم بيگم و سلطنت شاه سلطان حسين :
- اخلاق و خصائص شاه سلطان حسين :
- صدور حكم تحريم شراب :
- پنج سال نخستين :
- اسراف و تبذير :
- اخاذى و رشوه‌خوارى :
- نظر لله‌باشى :
- هجوم افغانها :
- ميرويس در اصفهان :
- تجمع در قندهار :
- حوادث پس از ميرويس و ظهور محمود غلزايى :
- محاصرهء اصفهان :
- علل سقوط :
- محمود بر اورنگ سلطنت :
- اشرف افغان :
- ( 2 ) مؤلف دستور شهرياران
- ملك بهرام ( كلانتر ) :
- ميرك بيك ( مجلس‌نويس ) :
- ابو طالب بيك ( مستوفى ) :
- ابو تراب بيك ( مستوفى ) :
- حاتم بيك ( اعتماد الدوله ) :
- ادهم بيك ( مستوفى ) :
- ميرزا عبد الحسين ( منشى الممالك ) :
- محمدرضا ( مجلس نويس ) :
- ميرزا زين العابدين ( منشى الممالك ) :
- محمد ابراهيم ( مجلس‌نويس ) :
- ( 3 ) دستور شهرياران
- نسخهء خطى دستور شهرياران :
- تهيه و استنساخ :
- مشخصات رسم الخط :
- يادداشتها :
- متن دستور شهرياران
- مقدمه در ذكر سبب نظم اين كتاب
- يادداشتها
- [ 1105 ] طليعهء آفتاب دولت دين‌پرورى از شرق افق خلافت و خسروى يعنى جلوس ميمنت مأنوس ظل سبحانى به توفيق يزدانى بر اورنگ آسمان رنگ شهريارى و جهانبانى و تخت فيروزبخت پادشاهى و كشورستانى در هفت ماههء ايت‌ئيل تركى مطابق سنهء 1105
- [ دنبالهء 1105 و 1106 ] ذكر نقل پيكر نيك‌اختر و نعش مبارك باشكوه و فرّ نواب طوبى آشيان قدس مكان به دار المؤمنين قم
- ذكر اهتزاز نسيم بهارى اقبال و گهرپاشى سحاب توفيق كريم ذو الجلال و شكفتن ازهار پر رنگ و بوى ترويج دين پيغمبر و آل عليهم صلوات الله بالعدو و الاصال و ثمربخشى نهال نيت ارجمند تقدير مثال در امر به معروف مثمر اجر و ثواب كريم كثير الافضال و نهى از منكر منتج نكال و و بال به عنايت مالك الملك متعال
- ذكر ظهور آثار و علامات ثمربخشى نهال برومند اقبال و شأن و دوحهء سربلند سلطنت و اجلال موهوبى مالك الملك منان
- داستان غزوات و معارضاتى كه در اعلاء كلمهء دين مبين و شقه‌گشايى پرچم اعلام مجاهدات لوازم خلافت متين موروثى ولى رب العالمين و لشكركشى سرداران جلادت‌آيين
- شرح غزوات و معارضاتى كه در اين سال ميمنت اشتمال با جماعت بىعاقبت بلوچ روى داده و حركات ناشايستى كه از آن قوم تبه‌روزگار به روى كار آمده
- غزوهء شاهويردى خان حاكم دار الامان كرمان با آن طايفهء خذلان‌نشان
- غزوهء فتح ثمره [ اى ] كه به سركردگى اغورلوبيك ولد ذو الفقار خان با آن قوم خذلان توأمان روى نموده
- غزوهء ثانى شاهويردى خان حاكم كرمان با آن طايفهء نكبت‌نشان
- يادداشتها
- [ دنبالهء 1106 ] ذكر وقايع سال ميمنت‌مآل تنگوزئيل تركى مطابق سنهء ست و مائة بعد الف هجرى كه دومين سال سعادت اشتمال جلوس مباركى مأنوس همايون‌فال است و شرح ابتسام گلهاى مرام بعضى از غلامان اخلاصى مقام به اهتزاز نسيم عنايت عالميان شامل اعليحضرت مرشد كامل
- ذكر بعضى از معارضات و مجادلات كه فى ما بين بعضى از حكام و امراى رفيع الشأن سرحدات ممالك ( 70 آ ) وسيع الملهء بيكران ايران و يوزباشيان جلادت‌نشان و طايفهء طاغيهء بلوچ خذلان توأمان در ظرف اين اوان ميمنت اقتران روى داد و گوش‌نواز قاطبهء قاطنان جهان گرديد
- شرح احوال و اوضاع ولايت اورگنج بنابر عرايض اولاد انوشهء خسران‌مآل به مكافات سوء اعمال
- يادداشتها
- [ 1107 ] شرح وقايع سال فرخنده‌مآل سيچقان‌ئيل تركى مطابق سنهء مائة و سبع بعد الف هجرى كه سال سيّم جلوس ميمنت مأنوس است و ذكر سوانحى كه در اين سال سعادت اشتمال به مقتضاى تقدير خالق ( 78 ب ) لا يزال از نهانخانهء كمون و ستور به پيشگاه بروز و ظهور رسيد
- ذكر روانه ساختن شاهزادهء رفيع الشأن سلطان اكبر خلف پادشاه والاجاه سلطان اورنگ زيب فرمانفرماى هندوستان به سمت آن ولايت وسعت‌نشان و سوانحى كه در ذهاب آن سلالهء دودمان گوركانى رخ نموده باعث انعطاف عنان او از جانب مقصد به تقدير كردگار منان گرديده
- شرح سوانحى كه از رفتن آن شاهزادهء والاتبار در عرض راه رخ نموده
- ذكر ظهور طغيان و عصيان سليمان كرماج بىايمان با اولياى دولت ابدتوأمان و زياده‌رويهاى آن مدبر خذلان‌نشان
- ذكر سوانح احوال وليمحمد خان چنگيزى و كيفيت حالات محاربات و معارضات مشار اليه با طايفهء زالهء اوزبك و فتح حصون و قلاع توابع اورگنج و تمكن مشار اليه ( 117 ب ) بر سرير سلطنت موروثى و امورى كه بعد از آن به فرمان مالك الملك جهان در طى اين سال سعادت‌نشان روى نمود
- شرح وقايع و سوانحى كه به امر داور منان و كردگار جهان در ولايت عربستان در اين سال فرخنده‌نشان ، روى نمود
- ذكر ارادهء تخسير مسقط و عمان ( 132 ب ) و گوشمال امام خارجيان و اعداد و استعداد غازيان جان‌فشان به سردارى عالىجاه على مردان خان جهت انجام آن امر ميمنت‌نشان و سبب تعويق آن به وقتى ديگر از تصاريف زمان
- شرح سوانح و وقايعى كه در اين سال سعادت اشتمال به امر داور ذو الجلال در اطراف و اكناف بر سبيل تنوع و اختلاف ، پديدار و از نهانخانهء كمون ، هويدا و آشكار گرديد مشتمل بر دو گفتار :
- گفتار اول در تفصيل وقايعى كه در ثغور و سرحدات ممالك فسيحة المسالك ايران به امر داور كردگار جهان ، آشكار و آيان 245
- گفتار دوم در ذكر وقايعى كه در اطراف ( 141 ب ) و اكناف سلاطين معاصر نواب كامياب اشرف به ظهور پيوسته تميمهء نيروى بازوى دولت ابدبنيان گرديد
- ذكر [ مصاحبت ] و طريق سلوك منسوبان دولت آل عثمان با ابو المعصوم خان كه در حين سفارت مومى اليه در ذهاب 277
- يادداشتها
- [ 1108 ] داستان شرح وقايع سنهء اودئيل تركى مطابق سنهء 1108 هجرى كه سال چهارمين جلوس سعادت‌مأنوس است ( 146 ب ) و ذكر بعضى از سوانح زمان كه در اوان سال ميمنت‌نشان به تقدير خالق جهان و امر داور منان از مكمن غيب به جلوه‌گاه شهود رسيده آشكار و عيان گرديد
- شرح سوانح و وقايعى كه در اين سال فرخنده‌نشان در ولايت عربستان فى ما بين سيد فرج الله والى و مانع خذلان توأمان به امر داور منان روى نموده و امورى كه در الكاء بصره نقاب حجاب از چهرهء ظهور گشود
- ذكر حالات وليمحمد خان چنگيزى و رخ نمودن مكاره و بلايا به علت فتنه‌انگيزى از جماعت تركمان به آن خان اخلاص‌نشان به علت فتنه‌انگيزى و خاتمهء احوال او تا اوان مقتول شدن در دست اوزبكان بىايمان
- ذكر كافر نعمتى و عصيان و اظهار بغى و عدوان فوجى از طايفهء افشار در نواحى بلدهء رى و رودبار به وسوسه و تلبيس شريك ابليس از شياطين ناس
- شرح وقايع متنوعه كه در اطراف ممالك فسيحة المسالك و الاكناف شاهى بر حسب قضاى الهى رخ نمود و ذكر مشاجرات و منازعاتى كه فى ما بين غازيان جان‌فشان و سرحدداران حدود ايران و خصماء خذلان‌نشان ، نقاب حجاب از چهرهء بروز و ظهور گشوده و اين داستان فتوحات‌بيان مشتمل بر دو گفتار بهجت‌آثار است :
- گفتار اول در بيان معارضاتى كه در سنور و سرحدات خراسان فى ما بين امراء ظفرنشان و طوايف خذلهء اوزبكيه و غير ايشان روى داده و ذكر ابتسام غنچهء فتوحاتى كه در سرابستان ايمان به اهتزاز نسيم تأييدات ملك منان گشاده
- گفتار دويم ( 174 آ ) در شرح معارضات و منازعاتى كه اولياى دولت پايدار با طايفهء طاغيهء اشرار بلوچ ، پديدار عرصهء ظهور و وارد عرضهء صدور گرديده
- يادداشتها :
- [ 1109 ] داستان وقايع و سوانح بارس‌ئيل تركى مطابق سنهء مائة و تسع بعد الالف هجرى كه سال پنجم از جلوس سعادت‌مأنوس است
- شرح داستان سردارى عباس قلى خان زياداغلى و محاربهء او با سليمان بىايمان و ذكر مجارى حالات آن سرگشتهء تيه طغيان با آن سردار جلادت‌نشان و شكست يافتن او به انصار و اعوان اخوة الشيطان و گمنامى آن پىسپر طريق خذلان در كمال خسار و هوان در عرصهء جهان به امر داور منان
- تبذيل داستان بهجت‌اشتمال به شرح خاتمت احوال وخامت‌مآل آن گم‌گشتهء وادى نكال يعنى سليمان ضال و بالكليه قطع علاقه نمودن او از ملك و مال و همراهى نمودنش به مناسبت همجنسى با اغوال و چگونگى گرفتارى عباس قلى خان سردار به علت ناسپاسى مرحمتهاى بىشمار شهنشاه گردون وقار ؟ ؟ ؟ به غضب و سخط بندگان اعليحضرت ظل كردگار
- شرح آغاز بغى و طغيان و اظهار سركشى و عصيان تركمانان يموت و گوكلان در نواحى شهر استرآباد و كافرنعمتى آن تيره‌بختان شقاوت‌نهاد و شقه‌گشايى لواى فتنه و فساد بر حسب استقلال و استبداد
- ذكر ارادهء سركشى و طغيان سيد فرج الله خان والى عربستان به علت ملاحظهء استقلال در وجنات احوال
- يادداشتها
- [ 1110 ] داستان وقايع و سوانح توشقان‌ئيل تركى مطابق مائة و عشر بعد الف هجرى كه سال ششم از جلوس ميمنت مأنوس است و ذكر احوال سعادت‌مآل اعليحضرت ظل اللهى در اين سال خيريت مبانى و سنوح حوادث ليلى و نهارى در عرصهء ممالك شهريارى و شاهى
- منشأ داستان در بيان واقعات ( 241 آ ) متنوعه و حادثات متفرقه در سرحدات و ثغور مملكت سلطانى
- ذكر ظهور معظم امور در ممالك سلاطين معاصر و مجمل احوال بعضى از ايشان در اين سال سعادت‌مآثر
- يادداشتها :
- تعليقات
- [ ضمائم ]
- ضميمهء يكم :
- « صورت رقم استيفاء ميرزا محمد ابراهيم مستوفى الممالك بالاستحقاق »
- صورت رقم استيفاء ميرزا محمد ابراهيم مستوفى الممالك بالاستحقاق
- ضميمهء دوم :
- تاريخ ميرزا [ محمد ] ابراهيم مجلس‌نويس
- يادداشتها :
- ضميمهء سوم :
- شرح محاربهء جنود مسعود با سليمان مردود 1
- دنبالهء ضميمهء سوم : محاربهء لشكر ظفراثر با سليمان ، كرت ثانى و انهزام آن مخذول ، مجددا به عون سبحانى
- دنبالهء ضميمهء سوم : تاريخچهء عزيمت حسين خان والى و واقعهء طغيان اكراد به سركردگى آن نايرهء فساد بسم الله الرحمن الرحيم
- يادداشتها :
- ضميمهء چهارم :
- بيان چگونگى تسخير كل ولايت اورگنج يعنى خوارزم ، به رزم
- يادداشتها :
- ضميمهء پنجم :
- در خرابى سيلاب نوشته شده
- يادداشتها :
- فرهنگ لغات
- [ فهرست ها ]
- فهرست اسامى اشخاص
- فهرست اسامى اماكن
- فهرست اسامى ملل و نحل
- فهرست مشاغل و مناصب
- فهرست لغات خاص و اصطلاحات
- منابع و مآخذ