دستور شهرياران ( فارسى ) — الصفحة ١٠٤

ذكر روانه ساختن شاهزادهء رفيع الشأن سلطان اكبر خلف پادشاه والاجاه سلطان اورنگ زيب فرمانفرماى هندوستان به سمت آن ولايت وسعت‌نشان و سوانحى كه در ذهاب آن سلالهء دودمان گوركانى رخ نموده باعث انعطاف عنان او از جانب مقصد به تقدير كردگار منان گرديده

اتفاق مراجعت نمودند . و عالىجاه مشار اليه شاهزاده را به باغ قوشخانه رسانيده و پياده نشده به در دولتخانهء مباركه آمد و حقيقت [ را ] به عرض اشرف رسانيد .

و چون تدارك فرستادن سپهسالار با دوازده هزار نفر ، امر عظيم و معلوم هر ذهن سليم بود كه نوشته شدن نسخه [ اى ] بر اسامى ملازمان سركار خاصهء شريفه كه به خدمتى مأمور نباشند و انتخاب كردن ريش‌سفيدان جمعى از ايشان را كه به اين سفر ( 89 آ ) دور و دراز توانند رفت و تعيين محصلان به احضار ايشان و قشون امراء عظام و نوشته شدن ارقام به مدتى مىكشيد تا به رفتن محصلان و اخبار نمودن و تهيه ديدن ايشان و رسيدن به درگاه جهان‌پناه و ديده شدن تدارك سفر هندوستان چه رسد و بلاشك جمعيت آن قشون اقلا به مدت شش ماه مىكشد 56 و شاهزادهء والاتبار به هيچ وجه راضى به توقف زياده بر يك ماه نمىشد .

حسب الامر الاعلى عالىجاه مزبور امراء و مقربان شاهزاده را به ضيافت طلبيد كه گفتگو و بر ايشان لازم گرداند كه شاهزاده را راضى و صابر نمايند . و بعد از انعقاد مجلس ضيافت و مذكور شدن سخن بسيار از مصلحت و كيفيت حركت ، عالىجاه مشار اليه مىگويد كه : « تسخير هندوستان آسان نيست . اقلا دوازده هزار نفر از جوانان آزموده در سپاهىگرى و شجاعت ستوده و يك مثل آن هم از ايلات طوايف قزلباش كه به ارادهء ملازمت آيند مىبايد كه اين امر خطير ، صورت‌پذير گردد و جمعيت و تدارك ايشان به نحوى كه به اين سفر پرخطر توانند رفت و كارى از پيش توانند برد ، به زودى و سهولت و آسانى بر هيچ پادشاه ذىشأن ميسر نمىشود و تخمينا تا دو سال مىكشد . و بر فرضى كه كمربستگان خدمت اين آستان ملايك پاسبان ، دست از نظم و نسق اوضاع ايران بردارند و تمام اوقات خود را صرف انجام آن نمايند ، ممكن است كه در عرض يك سال ميسر گردد . و آن نقاوهء دودمان گوركانى به صبر شش ماه ( 89 ب ) كه جهت مصلحت و مقتضاى وقت مذكور ساخت ، راضى نشده مىفرمودند كه : « زياده بر يك ماه صبر نمىكنم . اين معنى ، تكليف به ما لا يطاق است . « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » 57 بايد كه شما كه اركان دولت آن والاتباريد از روى دولت‌خواهى اين مراتب را به خدمت او عرض و راضى كنيد 58 كه اقلا يك سال ديگر به مصداق « الصبر مفتاح الفرج » در مقام اصطبار و از وعدهء صدق آيهء « إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ » 59 اميدوار باشند .

بيت :

هر كس كه به رنج ، مدتى سر نكند * هرگز بر سر ، ز عزت ، افسر نكند

آرى نشود چراغ مجلس ، روشن * تا داغ ، فتيله را مكرر نكند

ان شاء الله تعالى سال آينده در اول بهار خجسته آثار كه هنگام خوشى روزگار و اعتدال ليل و نهار و مستقبل ضعف هندوستانى شب و قوت قزلباش روز و وقت تسلط گل و لاله بر خاك تيرهء چمن و در ضياءبخشى اولو الابصار مشعله‌افروز و زمان بارش