نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي ) — الصفحة ٥٤
در اقتداى ديگر مساجد در وقت نماز به مؤذن مسجد جامع
مسجد پيغمبر گرديد .
( 1 ) فايده - اول كسى كه در اسلام اذان گفت ، بلال است و اول كسى كه اقامه گفت ، عبد الله بن زيد . در خطط مقريزى از واقدى نقل شده كه بلال بعد از اذان بر در خانه پيغمبر مىايستاد و مىگفت : « السلام عليك يا رسول الله ، بابى انت و امّى يا رسول الله ، حى على الصلاة ، حى على الصلاة ، السلام عليك يا رسول الله و رحمة الله و بركاته » . ( بلاذرى ، بند « حى على الفلاح » را هم اضافه دارد .
مؤلف گويد : به يك مؤذن هفتم نيز دست يافتم به نام ثوبان . در المصنّف ، عبد الرزاق از ثوبان نقل مىكند كه يك بار اذان گفتم ، حضرت فرمود : تا فجر را نديده‌اى اذان مگو . بار ديگر اذان گفتم . حضرت فرمود : تا فجر را نديده‌اى اذان مگو . بار سوم فرمود : اذان مگو تا شب و روز مثل اين دو دست از هم مشخص و پيدا باشند . مؤذن هشتم هم عثمان است كه پيش منبر پيغمبر ( ص ) اذان گفت . « 1 »
تنبيه - ابو محذوره به امر پيغمبر ( ص ) پس از بازگشت از حنين ، مؤذّن مكه شد و اذان مكه در نسل او باقى ماند و تا زمان شافعى باقى بوده است . « 2 »
در الموطأ آمده كه پيغمبر ( ص ) بلال را به حفظ وقت امر مىنمود ؛ چنان كه وقتى از خيبر بر مىگشتند ، شبانه راه آمدند و آخر شب اطراق كردند و پيغمبر ( ص ) به بلال فرمود : صبح ما را بيدار كن و بلال وقت نگه مىداشت تا صبح شد . بعضى گفته‌اند ذو مخبر و بعضى گفته‌اند ابن مسعود وقت نگه مىداشت .
( 2 )
در اقتداى ديگر مساجد در وقت نماز به مؤذن مسجد جامع
در اقتداى ديگر مساجد در وقت نماز به مؤذن مسجد جامع
در الروض الانف آمده است كه به غير از مسجد پيغمبر ( ص ) ، نه مسجد ديگر در مدينه بود كه همه با صداى اذان بلال نماز مىخواندند . نزديك‌تر از همه ، مسجد بنى عمرو بن نجار ، مسجد بنى ساعده ، مسجد بنى سلمه ، مسجد بنى رابح ، مسجد بنى زرق ، مسجد غفار ، مسجد اسلم ، سپس مسجد جهينه بود ، و در مورد نام مسجد نهم ترديد هست .
در تاريخ ابن عساكر روايت ضعيفى آمده : اولين كسى كه روز و شب را در كشتى به دوازده ساعت برآورد نمود ، نوح ( ع ) است . در الاكليل آمده آيه وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ « 3 » اصلى در
( 1 ) . مقريزى ، الخطط ، ج 4 ، ص 43 . ( 2 ) . ر . ك : نووى ، التهذيب الاسماء و اللغات . ( 3 ) . اسراء ، 12 .