تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — الصفحة ٦١٢
امر هشتم : به زودى فرات از روى گنجينه‌اى از طلا كنار خواهد رفت
اين احتمال بر فرض صحت گوياى هيچ مسألهء اعجازآميزى نيست زيرا ممكن است بر اثر جريانات طبيعى مسير حركت آب تغيير كند ، و در زير آن معادن طلا پيدا شود كه قبلا كسى از آنها آگاهى نداشته است . ولى چنين احتمالى وجدانا بسيار بعيد و دور است .
( 1 ) پيشنهاد دوم : ممكن است حديث را به خيرات و بركات و محصولات فراوان آب فرات تفسير كنيم ، چه اينكه محصولات و دستاوردهاى كشاورزى باشد و يا اين كه بگوئيم از زير نهر فرات نفت - كه طلاى سياه هم به آن مىگويند - استخراج مىشود . و شايد اين احتمال مناسبتر باشد چون حديث مىگفت كه آن گنجينه‌اى است در شكم و داخل و يا زير آبهاى فرات كه جز با بر طرف كردن آب - به نحوى از انحاء - استخراج آن امكان ندارد .
در اين صورت درگيرى و جنگ بر سر استخراج نفت از منطقهء فرات بين دولتهاى استعمارگر به وجود آمده و موجب از بين رفتن اموال و نفوس فراوانى مىشود ، و عبارت از هر صد نفر نود و نه نفر از بين مىروند ، تعبيرى مبالغه‌آميز از همين جنگ و جدالها است .
( 2 ) پيشنهاد سوم : مقصود از كلمهء فرات دعوت حق و پيام خدائى است ، به قرينهء اين آيهء شريفهء :
وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُما بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً » « 86 » :
و اوست آن خدايى كه دو دريا را بهم پيوست ؛ اين يكى آبى است شيرين و خوشمزه و اين ديگرى آبى است شور و تلخ ، و ميان آن دو دريا را مانع و جلوگيرى كه بازدارنده است قرار داد .
( 3 ) به اين ترتيب كه « فرات » به حق و « اجاج » به باطل تفسير شود چون در رديف آياتى قرار گرفته است كه مربوط به دعوت الهى است . آيهء قبل از آن اين است :
وَ لَوْ شِئْنا لَبَعَثْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيراً . فَلا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً
( 86 ) فرقان / 53 .