تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — الصفحة ٣٠١

قسم اوّل : اخبارى كه دلالت بر پيدايش و گسترش جهل در جامعه اسلامى دارد .

« علم اندك ، و جهل پديدار مىشود . » « 27 »

( 1 ) 3 ) و در جاى ديگر چنين نقل كرده است :

« پيش از وقوع قيامت ، روزگارى است كه علم از بين مىرود ، و جهل و نادانى منزل مىگيرد . » « 28 »

( 2 ) 4 ) در جاى ديگر از حضرت رسول نقل مىكند :

« دانش جمع گشته و فتنه و نادانى آشكار مىشود و هرج زياد مىگردد . » « 29 »

مسلم نيز چندين عبارت به همين مضمون را در فصلى مخصوص اين مطالب آورده است « 30 » كه نيازى به ذكر آنها نيست ، و ديگران نيز مانند : ابن ماجه و ترمذى و احمد ، آنها را نقل كرده‌اند .

( 3 ) مقصود از بر طرف شدن علم ، آن است كه از بين مردم رخت برمىبندد ، و تعداد دانشمندان و دانشجويان كم مىشود . و مقصود از علم ، همان علوم اسلامى و مسائل مذهبى است ، چنان كه مقصود از آشكار شدن و منزل گرفتن جهل ، گسترش جهل و نادانى نسبت به افكار اسلامى در بين افراد جامعه است .

( 4 ) در تعبير به رفع علم و جمع كردن بساط دانش ، اين توضيح نهفته است كه اين امر به خداى تبارك و تعالى مستند است ، همچنانكه متقابلا در روايت استقرار جهل و گسترش آن به ساخت مقدّس او نسبت داده نشده است .

همچنانكه حضرت ابراهيم خليل فرمود : وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ : « و هنگامى كه بيمار گشتم ، اوست كه بهبوديم مىبخشد » « 31 » و نگفت : اوست كه مرا مريض مىكند و شفا مىدهد ، چنان كه گفت : وَ الَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَ يَسْقِينِ : « و آن كسى كه او مرا خوراك مىدهد و سيراب مىسازد . » « 32 »

( 27 ) صحيح بخارى 1 / 31 . ( 28 ) صحيح بخارى 9 / 61 . ( 29 ) صحيح بخارى 1 / 31 . ( 30 ) صحيح مسلم 8 / 58 . ( 31 ) شعرا / 79 - 80 . ( 32 ) شعرا / 79 - 80 .