تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٣٨

نظريّه دوم : تأويل احاديث بر مبناى اصول اساسى اسلام

اين موارد به طورى كه در بحثهاى گذشته متذكّر شديم ، از آن ارتباط آگاهى پيدا كنيم .

( 1 ) نكته سوم :

حوادث و رويدادهايى كه در اين روايات نقل شده است ، هر يك سبب و علت ويژه‌اى دارد و ممكن است برخى از آنها را از خود روايات به دست آورد .

گرچه حذف و كمبودى كه در برخى از روايات به چشم مىخورد ، سبب مىشود كه نتوانيم در برخى از رويدادها آن انگيزه و سبب را بفهميم .

و امّا آنچه در نظريّه اوّل گفتيم كه اطلاع پيدا كردن بر هيچ يك از اين اسباب و علل عملى نيست و دشوار مىباشد ، درست نيست زيرا چنان كه ذكر كرديم اين دشوارى مربوط به پذيرش دو نكته است كه اعتقاد به آنها لازم نيست ، بلكه مىتوان در آنها مناقشه و اشكال كرد .

( 2 ) اوّل : اسباب و علل متعدد و گوناگون وجود ندارد ، بلكه تنها وسيله و سبب كه در تمام موجودات مستقيما داراى اثر است ، خداوند است .

اين مطلبى است كه در فلسفه بطلانش ثابت شده و با برهان و دليل ثابت گشته كه تمامى اشيا - كه معجزات هم جزء آنهاست - نيازمند به اسباب و علل « 10 » مىباشند كه با وجود آنها آماده و مهياى پذيرفتن فيض وجود از طرف خداوند مىشوند . البته جاى بررسى و تحقيق اين مطلب ، اينجا نيست .

( 3 ) دوم : بر فرض كه علل و اسباب متعددى وجود داشته باشد ، آگاهى از آنها دشوار است .

با توجه به بحثى كه قبلا كرديم كه مىتوانيم از راه قواعد عمومى و اخبار وارده بر بسيارى از آن علل و اسباب دست يابيم ، ديگر نمىتوان بهانه دشوارى آگاهى را دستاويز قرار دهيم ؛ و بطلان آن روشن مىشود . و در اقسامى كه در آينده براى احاديث خواهيم گفت ، به آن علل دست يافته و مىبينيم كه چندان كم هم نيستند ، به طورى كه مىتوانيم يك فكر جامع از ارتباط پديده‌ها و حوادث

( 10 ) مقصود از اسباب ، هم اسباب مادّى و هم علل روحى معنوى است . و علّت وجود معجزه از قسم دوم مىباشد ، چنان كه دليلش را در جاى خود گفتيم .