علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٨

ب ) ديدگاه راغب اصفهانى

صفات خداوند متعال است و توضيحات قيامت در قرآن ؛ كه اين صفات و اوصاف براى ما قابل تصوّر نيستند ، به جهت آن كه صورت چيزهايى كه براى ما محسوس نباشند - عملا - در ذهن و جان ما نقش نمىبندند . « متشابه از جهت لفظ و معنا هر دو » نيز ، خود بر پنج قسم است :

1 . تشابه از جهت كمّيّت ، مانند عموم و خصوص . مثال : فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ . . . « 1 » ؛

2 . تشابه از جهت كيفيّت ، مانند وجوب و ندب . مثال : فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ . . . ؛

3 . تشابه از جهت زمان ، مانند ناسخ و منسوخ . مثال : . . . اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ . . . « 2 » ؛

4 . تشابه از جهت مكان و شأن نزول . مثال : . . . وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها . . . « 3 » . مثال ديگر ، آيهء شريفه : إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ . . . « 4 » ، كه مفسّر اگر عادت جاهليان را در ارتباط با سياق اين آيهء شريفه نداند ، شناخت تفسير اين آيه برايش سخت دشوار و ناشدنى مىگردد .

5 . تشابه از جهت شروطى كه به واسطهء آنها ، عمل انجام شده « صحيح » يا « فاسد » تلقّى مىگردد . مثال : شروط نماز و شرط ازدواج .

اين مطالب اگر نيك دريافته شود ، معلوم خواهد شد كه هيچ يك از تفسيرهايى كه تا كنون مفسّران براى « متشابه » گفته‌اند ، از اين تقسيمات كه آورديم بيرون نخواهد بود . . . » « 5 » .

( 1 ) توبه / 5 ( 2 ) آل عمران / 102 ( 3 ) بقره / 189 ( 4 ) توبه / 37 ( 5 ) مفردات راغب اصفهانى ، مادّهء « شبه »