علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى )
- المؤلف: السيد محمد باقر الحكيم ( مترجم : فشاركى )
- الوفاة: 1425
- القسم: مصادر التفسير عند الشيعة
- الناشر: تبيان - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست موضوعى
- پيشگفتار مجمع انديشهء اسلامى « 1 »
- مقدّمهء مؤلف بر چاپ سوم « 1 »
- مقدّمهء مجمع اسلامى بر چاپ دوم « 1 »
- بخش اوّل مباحثى در قرآن شناسى
- بخش اول 1 تمهيد
- قرآن و نامهاى آن « 1 »
- علوم قرآنى
- تاريخ علوم قرآنى
- تشويق به تدبّر در قرآن
- بخش اول 2 نزول قرآن كريم « 1 »
- نزول قرآن از طريق وحى
- حالات و صور وحى
- دوبار نزول قرآن كريم بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله « 1 »
- نزول تدريجى قرآن « 2 »
- نزول قرآن كريم به زبان عربى
- الف ) زبان عربى عامل مؤثرى در پذيرش قرآن از سوى عربهاى آن زمان بوده است
- ب ) داد و ستد روحى و عاطفى با زبان خود مردم بهتر صورت مىگيرد
- ج ) تحدّى تنها به زبان خود مخاطبان امكان دارد
- د ) زبان راه رسيدن به يك تصوّر همه جانبه از رسالت است
- بخش اول 3 اسباب نزول « 1 »
- معناى سبب نزول
- فوايد شناسايى اسباب نزول
- چند سبب نزول ، براى يك نازلهء قرآنى و بر عكس
- عموم لفظ معتبر است نه خصوص سبب
- بخش اول 4 هدف از نزول قرآن « 1 »
- اهميّت موضوع
- قرآن و تشخيص هدف از نزول آن
- ابعاد هدف اساسى از نزول قرآن
- الف ) تحول بنيادين و ريشه‌اى ( انقلاب )
- فراگيرى عمليّات دگرگونى اجتماعى
- پيامبران اولوا العزم و مأموريت دگرگون سازى اجتماعى
- ب ) برنامهء صحيح براى اين انقلاب
- ج ) ايجاد پايگاه انقلابى
- قرآن كريم هدف از نزول خود را تحقّق بخشيده است « 2 »
- ابعاد دگرگونى در جامعهء جزيرة العرب
- الف ) آزاد سازى انسان از بت پرستى
- ب ) آزاد سازى خرد انسانها
- ج ) آزادسازى انسان از بندگى شهوت
- بخش اول 5 مكّى و مدنى « 1 »
- نگرشهاى مختلف در معناى مكّى و مدنى
- گزينش يكى از نگرشهاى سه گانه
- شيوهء باز شناسى مكّى و مدنى
- موضع ما دربارهء ويژگيهاى سور مكّى و مدنى
- شبهات القا شده پيرامون مكّى و مدنى
- الف ) ساختار آيات قرآن مكّى ، آكنده از درشتى و خشونت و دشنام است
- ب ) ساختار بخش مكّى ، كوتاهى سوره‌ها و آيات است
- ج ) بخش مكّى در مضامينش به تشريع و احكام نپرداخته است
- د ) بخش مكّى از دليل و برهان استفاده نكرده است
- فرقهاى عمده آيات مكّى با آيات مدنى
- تفسير صحيح فرق ميان آيات و سوره‌هاى مكّى و مدنى
- بخش اول 6 اصالت قرآن
- تدوين قرآن در زمان نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله
- القاى شبهه پيرامون سير طبيعى مسايل و حوادث
- تحريف قرآن
- جمع قرآن در عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله
- دو شبهه پيرامون جمع قرآن در عهد شيخين و پاسخ آنها
- شبههء اوّل
- شبههء دوم
- بخش دوم مباحثى از علوم قرآنى
- بخش دوم 1 اعجاز قرآن « 1 »
- معجزه چيست ؟
- فرق ميان معجزه و ابتكار علمى
- قرآن بزرگترين معجزه است
- بعضى از دلايل اعجاز قرآن
- شبهاتى پيرامون اعجاز قرآن ، همراه با پاسخ آنها
- شبههء اوّل
- شبههء دوم
- شبههء سوم
- شبههء چهارم
- « صرفه » در اعجاز قرآنى
- شبههء پنجم
- شبههء ششم
- شبههء مستشرقان پيرامون مسألهء وحى و گفتگو دربارهء آن
- وحى چيست ؟
- شبهه پيرامون وحى
- قرآن وحى نفسى محمّد صلّى اللّه عليه و آله است
- پاسخ اين شبهه
- الف ) دلايل تاريخى نظريهء وحى نفسى را نقض مىكنند :
- ب ) محتواى درونى پديدهء آسمانى قرآن نظريهء وحى نفسى را نقض مىكند :
- ج ) موضع پيامبر در ارتباط با پديدهء الهى قرآن ، گواه مردود بودن نظريهء وحى نفسى است :
- بخش دوم 2 محكم و متشابه در قرآن
- « محكم » و « متشابه » به معناى لغوى
- الف ) محكم
- ب ) متشابه
- ديدگاه مورد نظر ما در مسألهء محكم و متشابه
- ديدگاههاى اساسى در محكم و متشابه
- الف ) ديدگاه امام فخر رازى
- ب ) ديدگاه راغب اصفهانى
- ج ) ديدگاه اصمّ
- د ) ديدگاه ابن عبّاس
- ه ) ديدگاه ابن تيميّه
- و ) ديدگاه علّامهء طباطبايى قدّس سرّه
- حكمت وجود متشابهات در قرآن كريم
- بخش دوم 3 نسخ در قرآن « 1 »
- درآمدى بر مسألهء نسخ
- نسخ در لغت و اصطلاح
- الف ) نسخ در لغت :
- ب ) نسخ در اصطلاح :
- جواز نسخ از نظر عقلى و وقوع آن از نظر شرعى
- الف ) جواز نسخ از نظر عقلى
- ب ) وقوع نسخ در خارج
- فرق نسخ با بداء
- نسخ در شريعت اسلام
- آيا نسخ اقسامى دارد ؟
- نمونه‌هايى از آيات قرآنى كه منسوخ قلمداد شده‌اند ،
- آيهء اوّل
- آيهء دوم
- آيهء سوم
- بخش سوم پژوهشهايى دربارهء تفسير و مفسّران
- بخش سوم 1 تفسير و تأويل
- تفسير « 1 »
- 1 ) تفسير به معناى لغوى
- اهميّت تفكيك ميان تفسير لفظ و تفسير معنا
- 2 ) تفسير مطلق است يا نسبى ؟
- 3 ) تفسير لفظ و تفسير معنا
- تفسير به عنوان يك علم
- تأويل « 1 »
- ديدگاه نخست ،
- ديدگاه دوم ،
- موضع ما در برابر اين ديدگاهها
- تدبّر و تفسير به رأى
- احتمال اوّل ،
- احتمال دوم ،
- احتمال سوم ،
- مفسّر « 3 »
- شروطى كه بايد مفسّر واجد آنها باشد
- بخش سوم 2 تفسير در عصر رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله « 1 »
- شواهد فقدان فهم تفصيلى قرآن در نزد قوم عرب
- نقش رسول اعظم صلّى اللّه عليه و آله در تفسير
- مرجعيّت فكرى اهل بيت عليهم السّلام
- تفسير در عصر تكوين « 1 »
- الف ) اطّلاعات عمومى زبانى و ادبى
- ب ) درگيرى مسلمانان با حوادث و وقايع مربوط به دعوت اسلامى و اسباب نزول
- ج ) فهم مشترك از عادات اجتماعى و آداب و رسوم عربى
- د ) نقش حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در تفسير
- بذرهاى پيدايش علم تفسير
- بخش سوم 3 تفسير در عصر صحابه و تابعين
- ماهيت تفسير در اين دوران
- منابع معرفت تفسيرى در اين عصر
- الف ) خود قرآن كريم
- ب ) احاديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله در تفسير قرآن
- ج ) گفتارهاى بعضى از صحابه كه همزمان رويدادهاى مربوط به نزول قرآن مىزيستند
- د ) دانستن لغات عربى متداول در زبان عربى با همهء اختلاف لهجه‌هاى آن
- ه ) سخنان اهل كتاب ، يهوديان و مسيحيان
- ارزيابى تفسير در عصر صحابه و تابعين « 1 »
- نخست ، جنبهء فكرى ؛
- دوم ، جنبهء روحى ؛
- نمود اين دستاوردها در معرفت تفسيرى
- اوّل : بيگانگى عموم صحابه از فرهنگ اسلامى
- دوم : سادگى و سطحىنگرى صحابه در تدوين معرفت اسلامى و جانبدارى از آن
- ارزش اسرائيليّات در معرفت تفسيرى
- نمونه‌هايى از تفسير با انگيزه‌هاى غير الهى
- الف ) نمونه‌هايى از تفسير براى اغراض سياسى
- ب ) نمونه‌هايى از تفسير براى اغراض شخصى
- بخش سوم 4 تفسير در مكتب اهل بيت عليهم السّلام
- مقدّمه
- دو وجه تمايز مكتب اهل بيت در تفسير
- وجه تمايز اوّل : نگرش اهل بيت عليهم السّلام نسبت به قرآن كريم
- اوّل : اصالت قرآن و عدم تحريف آن
- مطلب دوم : قرآن كريم مرجع اصلى رسالت اسلامى است
- وجه تمايز دوم : نگرشى كلّى اهل بيت عليهم السّلام به راههاى اثبات حقايق
- مبانى نظريهء اهل بيت عليهم السّلام در تفسير
- مبناى نخست ، وحدت بيانى قرآن
- مبناى دوم ، اطّلاع كامل از مسايل پيرامون نصّ قرآن
- مبناى سوم ، اعتماد بر سنّت صحيح در تفسير
- مبناى چهارم ، قرآن از هر عصر و زمانى سخن مىگويد
- نظريّهء اهل بيت عليهم السّلام در فهم قرآن كريم
- يادآورىها و نتيجه‌گيرىهاى كلّى
- اول : وثاقت اين روايات از نظر سند و از نظر مضمون
- دوم : تفسير مفهوم وسيعى دارد
- سوم : تأويل از ديدگاه قرآن و اهل بيت عليهم السّلام
- چهارم : اختصاص اهل بيت عليهم السّلام به اين علم
- بخش چهارم تفسير موضوعى و نمونه‌هايى از آن
- بخش چهارم 1 تفسير موضوعى
- تعريف تفسير موضوعى
- نياز زمان به تفسير موضوعى « 1 »
- فهرست اجمالى موضوعات قرآنى و شيوهء قرآن در ارائهء آنها
- موضوعات اصلى نخستين ،
- موضوعات اصلى دوم ،
- موضوعات اصلى سوم ،
- موضوعات اصلى چهارم ،
- موضوعات اصلى پنجم ،
- موضوعات اصلى ششم ،
- موضوعات اصلى هفتم ،
- موضوعات اصلى هشتم ،
- موضوعات اصلى نهم ،
- موضوعات اصلى دهم ،
- بخش چهارم 2 قصص قرآن
- تفاوت قصّه‌هاى قرآن با قصّه‌هاى ديگر
- اهداف قصّه پردازى در قرآن كريم « 1 »
- الف ) اثبات وحى و رسالت
- ب ) وحدت اديان و عقيدهء همهء پيامبران
- ج ) همانندى شيوه‌هاى دعوت و برخورد
- د ) پيروزى الهى و نهايى پيامبران
- ه ) نشان دادن مصداقهاى خارجى براى تبشير و تحذير انبيا
- و ) الطاف الهى نسبت به انبيا
- ز ) دشمن بودن شيطان
- ح ) اهداف بعثت انبيا
- ط ) اهداف ديگر تربيتى
- شاخصهاى كلّى داستانهاى قرآن
- الف ) تكرار در داستانهاى قرآن كريم
- ب ) اختصاص قصص انبيا در قرآن كريم به پيامبران منطقهء خاورميانه
- رسالتهاى الهى به منطقهء خاورميانه اختصاص ندارد
- تفسير « اختصاص به منطقهء معين »
- ج ) تأكيد بر نقش ابراهيم و موسى عليهما السّلام
- اهميّت تأكيد بر نقش ابراهيم عليه السّلام
- اهميّت تأكيد بر نقش موسى عليه السّلام
- سخن گفتن فراوان قرآن دربارهء حضرت عيسى عليه السّلام
- بخش چهارم 3 مطالعهء داستان موسى عليه السّلام
- الف ) داستان موسى عليه السّلام بر حسب مواضع آن در قرآن كريم
- موضع اوّل
- موضع دوم
- موضع سوم
- موضع چهارم
- موضع پنجم
- موضع ششم
- موضع هفتم
- موضع هشتم
- موضع نهم
- موضع دهم
- موضع يازدهم
- موضع دوازدهم
- موضع سيزدهم
- موضع چهاردهم
- موضع پانزدهم
- موضع شانزدهم
- موضع هفدهم
- موضع هجدهم
- موضع نوزدهم
- ب ) مطالعهء داستان حضرت موسى عليه السّلام در قرآن بر حسب توالى تاريخى « 3 » اسرائيليان در جامعهء مصر
- ولادت موسى و شيرخوارگى وى
- بيرون شدن موسى از مصر
- موسى در سرزمين مدين
- بعثت حضرت موسى عليه السّلام و بازگشت وى به مصر
- جدال فرعون با موسى بر سر ربوبيّت خداوند
- مسابقهء موسى عليه السّلام با جادوگران
- پافشارى فرعون و فرعونيان بر كفر و ارائهء معجزات از سوى حضرت موسى عليه السّلام
- توطئهء قتل حضرت موسى عليه السّلام
- بيرون آمدن موسى عليه السّلام با بنى اسرائيل از مصر
- موسى و بنى اسرائيل
- ج ) مطالعهء كلّى داستان موسى عليه السّلام به اختصار
- نخست ، مراحل زندگى حضرت موسى عليه السّلام
- دوران نخستين
- دوران دوم ،
- نكتهء سوم :
- دوران سوم ،
- دوم ، موضوعات كلّى داستان
- 1 ) بعثت حضرت موسى عليه السّلام و معجزات ايشان
- 2 ) روشها و دلايل دعوت
- 3 ) رويارويى با كافران و منافقان
- 4 ) انحراف در عبادت
- 5 ) زندگانى شخصى موسى عليه السّلام
- 6 ) اوضاع كلّى ملّت اسرائيل
- بخش چهارم 4 فواتح سور « 1 »
- نگرشهاى تفسيرى در فواتح سور
- نگرش اوّل :
- نگرش دوم :
- نگرش سوم :
- نگرش چهارم :
- نگرش پنجم :
- نگرش ششم :
- نگرش هفتم :
- نگرش هشتم :
- نگرش نهم :
- نگرش دهم :
- موضع ما در برابر اين ديدگاهها
- بخش چهارم 5 جانشينى آدم ( انسان )
- اوّل ، فلسفهء « استخلاف » آدم
- مسايل پيرامونى « استخلاف »
- 1 ) خلافت
- 2 ) فرشتگان چگونه دريافتند كه خليفه در روى زمين فساد خواهد كرد ؟
- 3 ) اسماء
- نظريّهء « استخلاف »
- دو گزارش از يك نظريّه :
- مقايسهء دو گزارش :
- دوم ، چگونگى جانشينى آدم
- حوزهء اوّل ، باز شناخت مجموعه‌اى از مفاهيم
- آيا آدم براى بهشت آفريده شده بود يا براى زمين ؟
- حوزهء دوم ، برداشت كلّى از چگونگى استخلاف آدم
- برداشت نخست ،
- برداشت دوم :