علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦١

ج ) موضع پيامبر در ارتباط با پديدهء الهى قرآن ، گواه مردود بودن نظريهء وحى نفسى است :

عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْكاذِبِينَ « 1 » .

يا در موضع ديگر ، آن گاه كه مىفرمايد : لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً « 2 » .

از اين شديدتر ، انذار و تهديد خداوند نسبت به رسول صلّى اللّه عليه و آله است ، مانند : يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ، وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ . وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ . . . « 3 » ؛ كه اين آيه در قضيهء اعلام ولايت امر على عليه السّلام پس از پيامبر ، كه در روز غدير صورت پذيرفت ، نازل شد ؛ در زمانى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در آن اقدام ترديد كرده بود كه مبادا منافقان او را تكذيب كنند ، يا در برابر اين فرمان پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بايستند و ادّعا كنند كه اين فرمان به انگيزهء قرابت و محبّت شخصى است .

همچنين اين آيهء شريفه : وَ إِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنا غَيْرَهُ وَ إِذاً لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا . وَ لَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا . إِذاً لَأَذَقْناكَ ضِعْفَ الْحَياةِ وَ ضِعْفَ الْمَماتِ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنا نَصِيراً « 4 » .

و اين هم يك هشدار ديگر كه در اوج عتاب قرار دارد ، و پس از آن هر تهديد و وعيدى كوچك به نظر مىآيد ؛ خداوند متعال مىفرمايد : وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ . لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ . ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ . فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ « 5 » .

و در خلال اين گونه آيات مشتمل بر وعيد و انذار و هشدار و عتاب و تأديب ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آفريده‌اى ناتوان ، در پيشگاه خداى مقتدر و قهّار خويش ، كه قدرتش بىمنتها و اراده‌اش شكست‌ناپذير است ، به نظر مىآيد .

3 . همچنين به يقين به نظر مىرسد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله درك كاملى از فرق ميان ذات مأمور خويش و ذات آمر خداوند داشته است ، و در پرتو همين درك كامل بوده كه آن حضرت به روشنى فرق مىنهاده است ميان وحى آسمانى كه بر او نازل مىشد ، با گفتارهاى خودش

( 1 ) توبه / 43 ( 2 ) فتح / 2 ( 3 ) مائده / 67 ( 4 ) اسراء / 73 - 75 ( 5 ) حاقّه / 44 - 47