رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٥٠
مبحث پنجم كلماتى كه رسم آنها در مصاحف عثمانى مختلف است
آنها حرف اول را ساكن و حرف دوم را حركت مىدهند . غير از بنى تميم عربهاى ديگر هم اين كار را مىكنند و تعدادشان زياد است و مىگويند ( ردّ و اجترّ ) « 1 » جمال الدين بن مالك گفته است : « خداوند قرآن را با لهجه حجازىها نازل فرمود جز در موارد اندكى كه با لهجهء بنى تميم نازل شده است مانند ادغام در وَ مَنْ يُشَاقِّ اللَّهَ ( انفال 8 / 13 ) و در « و من يرتدّ منكم عن دينه » ( مائده 5 / 54 ) زيرا كه ادغام مجزوم لغت بنى تميم است و لذا در قرآن اندك است ولى فكّ ادغام لغت اهل حجاز است و لذا در قرآن بسيار است ، مانند :
وَ لْيُمْلِلِ ( بقره 2 / 282 ) يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ ( آل عمران 3 / 31 ) اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي ( طه 20 / 31 ) وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي ( طه 20 / 81 ) . « 2 » بررسى وجوه ديگر و ملاحظه روشهاى اعراب در تعبير از امثال اين نمونه‌ها پرده از روى ( يرتدّ و يرتدد ) بر مىدارد . مثلا دربارهء ( وصّى ، اوصى و تأمرونّى ، تأمروننى ) بايد تأمل كرد و پيش از همه اين مطالب بايد توجه داشت كه اين وجوه به طور صحيح روايت شده و نقل صحيح دارند و رسم و تلاوت آنها متواتر است .
در مورد اداء و قرائت اين كلمات كه در مصاحف با چند وجه نوشته شده‌اند ، بايد گفت تأمل در كيفيت پيدايش قرائتها نشان مىدهد كه قاريان هر شهرى از شهرهاى اسلامى ، قرائتى را كه از صحابه گرفته بودند به گونه‌اى نقل كرده‌اند كه با خط مصحف شهرشان مطابق بوده است و غالبا قرائت هر پيشواى قرائتى با مصحف شهر او مطابقت داشته است .
ابن الجزرى گفته است : هرگاه مصاحف در رسم حرفى اختلاف داشته باشند ، بايد از روشهاى پيشوايان قرائت در شهرهاى اين مصاحف پيروى نمود ، مثلا اگر حرفى در مصحف مدينه نوشته شده بايد به قرائت نافع و ابو جعفر عمل شود و اگر در مصحف مكه باشد ، قرائت ابن كثير و در مصحف شامى قرائت ابن عامر و در مصحف بصرى قرائت ابو عمرو و يعقوب و در مصحف كوفى قرائت كوفىها رعايت شود . اين كار به روشهاى آنها لايق‌تر و با اصول آنها مناسب‌تر است . ولى گاهى بعضى از قاريان اين حروف را بر خلاف
( 1 ) بنگريد به : الكتاب ، ج 2 ، ص 159 - 158 . ( 2 ) سيوطى : الاتقان ، ج 2 ، ص 103 .