رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٨

فصل پنجم تكميل رسم الخط عثمانى

براى نشان دادن بعضى از حالات تلفظ به كار گرفتند تا تعداد حروف اصلى زياد نشود چون اين علامتها بالا يا پايين حروف يا وصل به آنها نوشته مىشود .

پيش از آنكه به بيان تاريخ اين حركت تكميلى بپردازيم ، به يك قضيه مهم اشاره مىكنيم كه به ابتداى وارد كردن اين علامتها به كتابت عربى ، مربوط مىشود . پيش از اين اشاره كرديم كه بعضى از اين علامتها براى نشان دادن حركات كوتاه مربوط است كه گاهى به آن « نقطه گذارى اعراب » گفته مىشود ، و بعضى ديگر به حروفى كه در يك رمز اشتراك دارند ، مربوط است كه به آن « نقطه گذارى اعجام » گفته مىشود .

در مورد « نقطه گذارى اعراب » بعضى از دانشمندان گذشته و بسيارى از دانشمندان جديد گفته‌اند كه آن ، بعد از اسلام پيدا شده است ، « 1 » ولى در مورد نقطه گذارى اعراب با وجود اينكه نگارشهاى عربى عصر جاهلى به طور كلى از آن خالى است ، در عين حال بعضى از علماى پيشين معتقدند كه اين نوع نقطه گذارى قدمت دارد و حتى به زمان وضع حروف بر مىگردد . اين موضوع بار ديگر ميان دانشمندان جديد مطرح گرديد و بعضى از اسناد مكتوب مهمى پيدا شد كه به سالهاى پيش از قرن اول هجرى بر مىگردد و در آنها بعضى از نقطه گذارىهاى مربوط به اعجام بالاى بعضى از حروف مشاهده شد . اين بود كه بعضى از اين دانشمندان با جمع‌بندى روايات قديم و آنچه كه اين نقوش بر آن دلالت دارد ، به اين نتيجه دست يافتند كه « نقطه گذارى اعجام » قدمت دارد و به عصر جاهلى و يا سالهاى نخستين تاريخ اسلام بر مىگردد .

اينك بر ماست كه در مقام چاره انديشى براى اين مسأله در فهم آن روايات تاريخى احتياط كنيم ، زيرا كه بيشتر آنها مربوط به زمانى است كه هنوز آشنايى تاريخى با اصل تطور حروف ابجد ، وجود نداشت ، علاوه بر اينكه روايات متواترى با آن روايات معارض است . بنابراين به زودى و در همين بحث آن روايات را خواهيم آورد و به نقد آنها خواهيم پرداخت ، به اميد اينكه دلالت نقوش و اسناد مكتوب و رواياتى را كه اعجام حروف را به

قسمت 1 ، ص 78 . ( 1 ) بنگريد به : ابن عاشر انصارى : ص 52 و نيز : دكتر طاهر احمد مكى : ص 66 .