رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٧
ج : حذف علامت كسره بلند از آخر منادى
كلام متصل تلفظ مىكنند ؟
ج : حذف علامت كسره بلند از آخر منادى
ج : حذف علامت كسره بلند از آخر منادى
علامت كسره بلند علاوه بر دو حالت گذشته در هر اسم منادايى كه به سوى ضمير متكلم وحده اضافه شود ، نيز حذف مىگردد ، مانند : « يقوم و يربّ و يعباد » خواه حرف ندا در تلفظ بيايد يا نيايد . تنها دو مورد از اين قاعده استثنا شده و در آنها ياء نوشته شده است :
يكى در سوره عنكبوت ( 29 / 56 ) يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا و ديگرى در سوره زمر ( 39 / 53 ) يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا و در يك مورد مصحفها اختلاف دارند و آن در سوره زخرف ( 43 / 68 ) است . يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ كه در بعضى از مصحفها با ياء و در بعضى ديگر بدون ياء نوشته شده است « 1 » .
شايد علت اثبات ياء در اين كلمات به سبب انتقال كسره بلند به رتبه اصوات صامته است ، چون در قرائت بعضى از قاريان « 2 » در اين موارد ياء بلا فتحه خوانده شده و لذا اثبات صورت آن را لازم ديده‌اند .
ياء كه علامت كسره بلند است گاهى در اين موارد حذف مىشود : از منادى در مثل :
« يعباد ، يقوم و يربّ » و از افعالى كه كسره بلند در آنها ضمير متكلم و مفعول به است بخصوص در رؤوس آيات ، و از فعل در صيغه امر و نهى در مثل : فَارْهَبُونِ ، فَاتَّقُونِ ، وَ لا تُنْظِرُونِ ، وَ لا تَقْرَبُونِ و مانند آنها . گاهى اين حذف كه به پيروى از تلفظ انجام مىگيرد ، به سبب سرعت نطق است كه در صيغه‌هاى ندا و امر و نهى در مقاطع كلمه معمول است و موجب سقوط حركت پايانى و يا كوتاه كردن آن مىشود ، همان گونه كه در فعل مضارع مجزوم يا فعل امر كوتاه مىشود و در خط هم سقوط مىكند ، مانند : « اخش ، ادع ، ارم » .
بنابراين حذف علامت كسره بلند به سبب كوتاه كردن آن است . و شايد اين قاعده شبيه قاعده حذف الف در ( ما ) استفهامى است كه حرف جر به آن داخل شده است مانند : ( بم ، عمّ ، فيم ، لم ، ممّ ) به نظر مىرسد كه آهنگ خاص استفهام اقتضا مىكند كه مقطع‌ها به
( 1 ) بنگريد به : دانى : المقنع ، ص 34 - 33 و ابن وثيق اندلسى ، لوحه 6 . ( 2 ) بنگريد به : دانى : التيسير ، ص 179 ، 190 .