دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٥٩

تعليق [ در بيان كيفيت علم به موجودات ]

حسّى « 1 » و با « 2 » صورت ذهني و حسّى آن شئ نيز خواهد « 3 » بود بالضرورة . از جهت اينكه « 4 » مقتضاى حقيقت واحده واحد است ؛ و مقتضاى حقيقت شئ به سبب امر خارج - كه بودن « 5 » در ذهن است - منفكّ از آن شئ نمىشود « 6 » بالضرورة . « 7 » مثلا : « 8 » صورتى كه « 9 » از صورت جسمي در ذهن در مىآيد ، اگر متّحد باشد « 10 » بالذات با صورت جسمي « 11 » كمّ متّصل « 12 » - كه لازم حقيقت « 13 » صورت جسمي است « 14 » - به « 15 » سبب بودن او در ذهن ، از او منفكّ نمىشود بالبديهه ؛ و نيز صورت جسمي « 16 » بالذات بىهيولى « 17 » نمىتواند بود - چه مادّى است بالذات - [ پس ] در ذهن نيز « 18 » بىهيولى نمىتواند بود . بنا بر اين ، لازم مىآيد « 19 » صورتى كه از صورت جسمي در ذهن درمىآيد ، مكمّم باشد و حالّ در هيولى باشد ؛ و چون صورت حالّ در عقل است ، لازم مىآيد كه عقل هيولى باشد و عقل « 20 » صورت جسمي و كمّ « 21 » متّصل جسم مكمّم باشد ؛ و اين باطل است بالبديهه . « 22 »

بالجمله : صورت ذهني و حسّى شئ با آن « 23 » شئ « 24 » اگر متّحد باشد بالذات « 25 » - يعنى يك حقيقت باشند « 26 » - لازم حقيقت ايشان « 27 » نيز يكى خواهد بود . از جهت اينكه « 28 » مقتضاى حقيقت واحده واحد است « 29 » ؛ و هرگاه آن حقيقت متحقّق شود ،

( 1 ) . ( ل ) : + انشىء .

( 2 ) . ( م ) : يا .

( 3 ) . ( ل ) : نخواهد .

( 4 ) . ( ل ) : آنكه .

( 5 ) . ( ل ) : + انشىء .

( 6 ) . ( ل ) : نمىتواند شد .

( 7 ) . ( س ) : - از جهت اينكه مقتضاى . . . . بالضرورة .

( 8 ) . ( ل ) : مثل .

( 9 ) . ( م ) : صوتى كه .

( 10 ) . ( م ) : - باشد .

( 11 ) . ( ل ) : + كه .

( 12 ) . ( س ) : كه مصقل .

( 13 ) . ( ل ) : - حقيقت .

( 14 ) . ( ل ) : + لازم صورت ذهني او نيز خواهد بود . از جهة آنكه صور جسمي است .

( 15 ) . ( ل ) : - به .

( 16 ) . ( س ) : - است به سبب بودن او در ذهن . . . . جسمي .

( 17 ) . ( ل ) : پى .

( 18 ) . ( س ) : بر ؛ ( م ) : - نيز .

( 19 ) . ( س ) و ( ل ) : + كه .

( 20 ) . ( س ) و ( ل ) : + با .

( 21 ) . ( م ) : - كمّ .

( 22 ) . ( ل ) : + و .

( 23 ) . ( م ) : بان .

( 24 ) . ( ل ) : بانشىء .

( 25 ) . ( س ) : - بالذات .

( 26 ) . ( س ) : باشد .

( 27 ) . ( ل ) : انسان .

( 28 ) . ( س ) : آنكه .

( 29 ) . ( م ) : واحده واست .