دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٥٧

تعليق [ در بيان كيفيت علم به موجودات ]

شئ « 1 » پس « 2 » هيچ شئ [ اى ] از اشيا مناسبت و مشاركت ندارد در هيچ حالى « 3 » از احوال و عرضى « 4 » از اعراض « 5 » - خواه ذاتي و خواه غريب - با « 6 » صورتى كه از او در عقل يا در حسّ است . پس هيچ موجود « 7 » واقعى يا « 8 » خارجي ، معقول يا محسوس نمىتواند شد بالعرض صورتى كه از او در عقل يا در حسّ است .

بالجمله : شئ [ اى ] كه موصوف شود به صفتى بالذات ، شئ ديگر موصوف به آن « 9 » صفت بالعرض « 10 » وقتى مىتواند شد كه مناسبتى يا مشاركتى با او « 11 » داشته باشد به نحوى از انحا كه اگر هيچ نحو مناسبت و مشاركت « 12 » با او « 13 » نداشته باشد ، موصوف شدن اين شئ به اين صفت بالعرض او نه شئ ديگر ، ترجيح بلا مرجّح است .

و صورت ذهني و حسّى هر چيزى « 14 » بنا بر آنكه مباين باشد بالذات با آن « 15 » چيز ، « 16 » شريك « 17 » نخواهد بود با او در هيچ چيز - نه در ذاتي و نه در عرضى - اعمّ از اينكه « 18 » آن عرض « 19 » لازم باشد يا مفارق . از جهت اينكه « 20 » صورتى كه از ذاتي و عرضى هر چيزى در ذهن يا در حسّ درمىآيد ، مباين است بالذات با ذاتي و عرضى كه از براى آن چيز مىباشد در واقع و خارج ، چنان كه « 21 » دانسته شد .

و صورت ذهني هيچ چيز مناسبت ندارد با آن « 22 » چيز « 23 » مطلقا . چه مناسبت چيزى به چيزى يا « 24 » به عنوان ربط ذاتي است كه علّت را با « 25 » معلول و معلول « 26 » را با

( 1 ) . ( ل ) : بانشىء .

( 2 ) . ( س ) و ( ل ) : - پس .

( 3 ) . ( س ) : حالتى .

( 4 ) . ( س ) : - عرضى .

( 5 ) . ( س ) : عرض .

( 6 ) . ( م ) : يا .

( 7 ) . ( م ) : موجودى .

( 8 ) . ( س ) و ( م ) : و .

( 9 ) . ( م ) : به اين .

( 10 ) . ( س ) و ( م ) : - بالعرض .

( 11 ) . ( س ) ، ( ل ) و ( م ) : به او .

( 12 ) . ( س ) : مناسبتى و مشاركتى .

( 13 ) . ( س ) و ( ل ) : به او .

( 14 ) . ( س ) و ( م ) : چيز .

( 15 ) . ( س ) : بان .

( 16 ) . ( ل ) : به آن چيز .

( 17 ) . ( س ) : شركت .

( 18 ) . ( س ) : آنكه .

( 19 ) . ( س ) : عرضى .

( 20 ) . ( س ) : آنكه ؛ ( م ) : + آن .

( 21 ) . ( س ) : جنانجه .

( 22 ) . ( س ) و ( م ) : بان .

( 23 ) . ( ل ) : به آن چيز .

( 24 ) . ( س ) و ( م ) : - يا .

( 25 ) . ( س ) : - با .

( 26 ) . ( م ) : - و .