دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٥٥
تعليق [ در بيان كيفيت علم به موجودات ]
مىشود از هر موجودى ، مباين است بالذات با آن موجود ؛ و حكم به عنوان ايجاب « 1 » يا سلب بر « 2 » دانسته مىشود « 3 » نه بر ندانسته . پس [ اگر صورت با آنچه در خارج است ، مباين باشد ] لازم مىآيد كه « 4 » هيچ موجودى را حقيقت « 5 » و اعراض ذاتية و اعراض غريبه‌اش به آن نحوى كه هست ، معلوم هيچ عالمى نباشد ؛ و هيچ محسوسى به آن نحوى كه هست ، محسوس هيچ ذي حسّى نشود .
مثلا : معقول « 6 » از « 7 » انسان ، هرگاه مباين انسان باشد بالذات ؛ و محسوس از او ، مباين او باشد « 8 » بالذات ؛ يعنى هرگاه / 32
B
16 / صورتى كه « 9 » از حقيقت انسان « 10 » در ذهن درمىآيد ، مباين بالذات باشد با حقيقت « 11 » انسان ؛ و صورتى كه از انسان مشخّص در حسّ درمىآيد ، مباين باشد بالذات با « 12 » انسان مشخّص ، لازم مىآيد كه معلوم از انسان بر هيچ فردى از افراد انسان واقعى محمول نشود « 13 » ؛ و معلوم از اعراض ذاتية و غريبهء انسان بر هيچ فردى از افراد انسان محمول نشود . چه « 14 » معلوم از اعراض ذاتية و « 15 » غريبهء انسان ، مباين است بالذات با اعراض « 16 » ذاتية و غريبه كه « 17 » در واقع از براى انسان مىباشد ؛ و آنچه محمول مىشود بر انسان طبيعت انسان « 18 » و افراد انسان « 19 » مىباشد ، نه آنچه در ذهن است و مباين است بالذات با اعراض ذاتية و غريبهء انسان واقعى . پس انسان واقعى لازم مىآيد كه معلوم نتواند شد به هيچ نحو از انحايى « 20 » كه در واقع هست « 21 » . چه معلوم شدن انسان يا « 22 » به ذات « 23 » و ذاتي است
( 1 ) . ( م ) : - ايجاب .
( 2 ) . ( م ) : - بر .
( 3 ) . ( س ) : + و .
( 4 ) . ( س ) : - كه .
( 5 ) . ( س ) : حقيقتش .
( 6 ) . ( س ) : معقولى .
( 7 ) . ( ل ) : - از .
( 8 ) . ( م ) : باش .
( 9 ) . ( ل ) : يعنى هرگاه حقيقتى .
( 10 ) . ( س ) : + باشد .
( 11 ) . ( س ) : مباين بالذات بالحقيقه .
( 12 ) . ( م ) : - با .
( 13 ) . ( س ) : شود .
( 14 ) . ( ل ) : - معلوم از اعراض ذاتية . . . . چه .
( 15 ) . ( ل ) و ( م ) : + اعراض .
( 16 ) . ( م ) : بالذات باعراض .
( 17 ) . ( س ) : - كه .
( 18 ) . ( س ) و ( ل ) : - طبيعت انسان .
( 19 ) . ( ل ) : + در واقع اعراض ذاتية و غريبه است كه در واقع از براى انسان و افراد انسان .
( 20 ) . ( س ) : انحا ؛ ( ل ) : انحاء .
( 21 ) . ( س ) : هست در واقع ؛ ( ل ) : در واقع است .
( 22 ) . ( م ) : با .
( 23 ) . ( س ) : انسان بالذات .