دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٥٠

تعليق در تحقيق اينكه ذات و ذاتي اشيا مقول نمىتواند شد « 5 » بر اشيا به تشكيك ، و عرضى مقول مىتواند شد به تشكيك

موضوعى با « 1 » خصوصيتى كه آن موضوع قابل اوست ؛ و هرگاه مبدأ اشتقاق مختلف تواند شد به اختلاف موضوعات ؛ « 2 » پس محمولات عرضيه كه مشتقّات باشند ، مقول مىتوانند « 3 » شد بر موضوعات « 4 » به تفاوت . مثل : ابيض كه محمول عرضى أجسام است ؛ و از اين جهت كه محمول عرضى أجسام است ، لا بدّ است در او از سه چيز :

[ 1 . ] از مبدأ اشتقاق كه بياض باشد [ 2 . ] و از موضوع كه جسم باشد [ 3 . ] و از نسبت بياض به جسم ؛ يعنى بودن او « 5 » در جسم كه مناط اشتقاق ابيض و حمل ابيض مىشود .

و چون مبدأ اشتقاق - كه بياض است - مختلف مىشود به شدّت و ضعف - كه مناط تشكيك است - به سبب اختلاف استعداد « 6 » أجسام - كه موضوعات‌اند به آن معنى « 7 » كه دانسته شد - « 8 » محمول مىشود « 9 » ابيض - كه مشتقّ است - بر أجسام / 29

A

15 / - كه موضوعات‌اند - به تشكيك .

اگر گويند كه : ما به الاختلاف در محمولات عرضيه ، داخل است در حقيقت محمولات يا داخل نيست . بر هر « 10 » تقدير لازم مىآيد كه محمولات عرضيه نيز مقول به تشكيك « 11 » نتوانند « 12 » شد .

گوييم كه : ما به الاختلاف در محمولات عرضيه « 13 » داخل نيست در حقيقت محمولات ، ليكن « 14 » مبدأ اشتقاق در محمولات عرضيه چون خارج است « 15 » از

( 1 ) . ( س ) : يا .

( 2 ) . ( ل ) : - يعنى اختلاف استعداد . . . موضوعات .

( 3 ) . ( س ) و ( م ) : مىتواند .

( 4 ) . ( م ) : ضوعات .

( 5 ) . ( س ) و ( م ) : - او .

( 6 ) . ( س ) : استعداد اختلاف .

( 7 ) . ( س ) : به اين معنى .

( 8 ) . ( ل ) : - به آن معنى كه دانسته شد .

( 9 ) . ( ل ) : ميشوند .

( 10 ) . ( س ) : بهر .

( 11 ) . ( ل ) : - اگر گويند . . . . به تشكيك .

( 12 ) . ( س ) و ( ل ) : نتواند .

( 13 ) . ( س ) : - در محمولات عرضيه .

( 14 ) . ( س ) : - در محمولات عرضيه .

( 15 ) . ( ل ) : خارجند .