دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٤٢

تعليق [ در بيان معنى موجوديت مبدأ اوّل ، و اثبات امتناع تصوّر او ، و اينكه موضوع و مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد ]

فهميدن چيزى است از چيزى ؛ « 1 » و فهميدن چيزى از چيزى وقتى حقّ است كه آن چيز آنچه را كه « 2 » از او مىفهميم داشته باشد . چه اگر نداشته باشد ، فهميده‌ايم آن چيز را به طريقى كه آن چيز « 3 » در واقع چنان نيست ؛ و فهميدن شئ به طريقى كه در واقع چنان نباشد « 4 » ، باطل و كاذب است « 5 » . پس فهميدن چيزى از چيزى كه آن چيز در او نيست ، باطل و « 6 » كاذب است « 7 » .

و ديگر آنكه : بودن شئ در ذهن ، دانستن آن شئ است ؛ و دانستن « 8 » شئ يا به عنوان تصوّر است يا به عنوان « 9 » تصديق ؛ و راه دانستن شئ به عنوان تصوّر اگر بيّن « 10 » بنفسه « 11 » نباشد - كه اگر بيّن بنفسه « 12 » باشد ، حقيقت بسيط متصوّر مىشود - « 13 » حدّ « 14 » آن شئ است يا رسم آن شئ - تامّ يا ناقص - يا اعراض غريبه .

و راه دانستن شئ « 15 » به عنوان تصديق - اگر بيّن بنفسه « 16 » نباشد - علّت آن شئ است يا معلول آن شئ .

و چيزى كه موجود نيست ، حقيقت بسيط « 17 » و حدّ و رسم و اعراض ذاتية و « 18 » غريبه ندارد و علّت و معلول ندارد . « 19 » پس راه به دانستن او نيست مطلقا - نه به عنوان تصوّر و نه به عنوان تصديق - و از اين است كه معلّم اوّل در كتاب برهان فرموده است كه : « لا سبيل إلى « 20 » أن يعلم ما ليس بموجود . »

پس ثابت شد به برهان « 21 » كه معدوم متصوّر نمىشود مطلقا « 22 » ؛ و هرگاه متصوّر

( 1 ) . ( ل ) : - فهميدن چيزى است از چيزى .

( 2 ) . ( ل ) : - كه .

( 3 ) . ( ل ) : - آن چيز .

( 4 ) . ( س ) : باشد .

( 5 ) . ( س ) : - است .

( 6 ) . ( س ) : - باطل و .

( 7 ) . ( م ) : - است .

( 8 ) . ( ل ) : + آن .

( 9 ) . ( س ) : - به عنوان .

( 10 ) . ( ل ) : - بيّن .

( 11 ) . ( س ) و ( م ) : بنفس .

( 12 ) . ( س ) و ( م ) : بنفس .

( 13 ) . ( ل ) : - حقيقت بسيط متصوّر مىشود .

( 14 ) . ( م ) : جه .

( 15 ) . ( ل ) : - شئ .

( 16 ) . ( س ) و ( م ) : بنفس .

( 17 ) . ( ل ) : بسيطه .

( 18 ) . ( ل ) و ( م ) : - ذاتية و .

( 19 ) . ( س ) : - و علّت و معلول ندارد .

( 20 ) . ( س ) : - إلى .

( 21 ) . ( س ) و ( م ) : - به برهان .

( 22 ) . ( س ) و ( م ) : - مطلقا .