دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٤١
تعليق [ در بيان معنى موجوديت مبدأ اوّل ، و اثبات امتناع تصوّر او ، و اينكه موضوع و مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد ]
بود بالبديهه . پس اعتقاد ما و تصديق ما به اينكه هر جسم مكمّم است « 1 » يعنى كم‌ّدار و دارندهء كمّ است ، « 2 » صادق نخواهد بود ، « 3 » چه صدق به آن تحديدى كه فرموده است او را در « 4 » غرر و درر كه : « الصدق « 5 » مطابقة المنطق للوضع « 6 » الإلهى » « 7 » يعنى صدق مطابق بودن مدرك است - يعنى ادراك كرده شده - مر وضع الهى را ؛ و اعتقاد « 8 » و « 9 » تصديق ما « 10 » به اينكه « 11 » « جسم مكمّم است » هرگاه كمّ « 12 » موجود در او « 13 » نباشد ، مطابق وضع الهى نيست . پس اعتقاد به آنكه « 14 » « جسم مكمّم است » صادق نخواهد بود .
بالجمله : اعتقاد به بودن موضوع محمول و اعتقاد به نبودن موضوع محمول ، « 15 » وقتى صادق است « 16 » كه اعتقاد و تصديق ما « 17 » مطابق وضع / 24
B
12 / الهى باشد ؛ يعنى اعتقاد شئ به آن طريقى باشد كه آن شئ « 18 » قطع نظر از دانستن ما هست « 19 » .
پس اگر موضوعى صفتى نداشته باشد و ما اعتقاد كنيم كه دارد ، « 20 » يا داشته باشد و ما اعتقاد كنيم كه ندارد ، آن اعتقاد كاذب خواهد بود « 21 » بالضرورة .
بنا بر اين ، « 22 » ظاهر مىشود بطلان قول به انتزاعيات . چه انتزاع چيزى از چيزى ،
( 1 ) . ( م ) : - اگر مبدأ اشتقاق . . . . مكمّم است .
( 2 ) . ( س ) : - اگر مبدأ اشتقاق . . . . دارندهء كمّ است .
( 3 ) . ( م ) : + هرگاه كم دارد و دارندهء كم موجود نباشد .
( 4 ) . ( م ) : او را و .
( 5 ) . ( ل ) : + هو .
( 6 ) . ( س ) ، ( ل ) و ( م ) : للموضوع .
( 7 ) . شرح فارسى غرر و درر آمدى ، ج 1 ، ص 400 .
( 8 ) . ( م ) : + به او .
( 9 ) . ( م ) : - و .
( 10 ) . ( ل ) : - ما .
( 11 ) . ( س ) : + هر .
( 12 ) . ( س ) : هرگاه كه درو ؛ ( م ) : هرگاه كمدار .
( 13 ) . ( س ) و ( م ) : - در او .
( 14 ) . ( م ) : به اين كه .
( 15 ) . ( س ) و ( م ) : - و اعتقاد به نبودن موضوع محمول .
( 16 ) . ( م ) : - است .
( 17 ) . ( س ) : - ما .
( 18 ) . ( س ) : + را .
( 19 ) . ( س ) : دانستن ماهية ؛ ( ل ) : دانستن ماهيت .
( 20 ) . ( ل ) : + و .
( 21 ) . ( ل ) : كاذبست .
( 22 ) . ( م ) : بنارين .