دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٤٠

تعليق [ در بيان معنى موجوديت مبدأ اوّل ، و اثبات امتناع تصوّر او ، و اينكه موضوع و مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد ]

موجود به معنى « ذات ثبت « 1 » له الوجود » « 2 » محمول مىشود بر موجود به وجود خاصّ كه ذات مبدأ باشد به حمل عرضى و حملش را بر ذات مبدأ و بر مهيّات ممكنه « 3 » به تشكيك مىدانند .

و اين قول باطل است بالضرورة . از جهت اينكه « 4 » واجب است در محمولاتى كه خارج‌اند از حقيقت موضوعات اينكه « 5 » مبدأ اشتقاق آن محمولات در موضوعات باشد . چه محمولات بالطبع و بر « 6 » مجراى « 7 » طبيعي يا « 8 » خارج‌اند از حقيقت موضوعات يا خارج نيستند . اگر خارج‌اند از حقيقت موضوعات ، آن محمولات را محمول به « حمل في » و محمول به « حمل عرضى « 9 » » مىگويند ؛ و اگر خارج نيستند از حقيقت موضوعات ، آن محمولات را محمول به « حمل على » و محمول به « حمل « 10 » ذاتي » مىگويند ؛ و در مفهوم « 11 » محمول به « حمل في » مأخوذ است كه مبدأ اشتقاق « 12 » محمول در موضوع باشد كه اگر مبدأ اشتقاق محمول در موضوع نباشد ، موضوع محمول نخواهد بود در واقع ؛ و هرگاه موضوع محمول نباشد در واقع « 13 » علم به او و « 14 » تصديق و اعتقاد « 15 » به اينكه موضوع محمول است ، خلاف واقع خواهد بود ؛ « 16 » و « 17 » تصديق مخالف واقع كاذب است . چه كذب وصف كردن شئ است به صفتى كه در او نباشد ، مثلا : هرگاه اعتقاد كنيم به اينكه « 18 » « هر جسم مكمّم است » « 19 » اگر مبدأ اشتقاق كه كمّ است در جسم موجود نباشد ، جسم در واقع كم‌ّدار نخواهد

( 1 ) . ( س ) : نيست .

( 2 ) . ( م ) : به معنى ذات مبدأ نيست ، بلكه وجود .

( 3 ) . ( م ) : + مقول .

( 4 ) . ( س ) : آنكه .

( 5 ) . ( س ) : آنكه .

( 6 ) . ( س ) : - بر .

( 7 ) . ( ل ) و ( م ) : مجرى .

( 8 ) . ( س ) : - يا .

( 9 ) . ( س ) : عرض .

( 10 ) . ( س ) : - به حمل .

( 11 ) . ( م ) : - مفهوم .

( 12 ) . ( ل ) : + آن .

( 13 ) . ( س ) : - در واقع .

( 14 ) . ( ل ) : - و .

( 15 ) . ( س ) : علم ما و تصويق ما .

( 16 ) . ( ل ) و ( م ) : واقع است .

( 17 ) . ( ل ) : - و .

( 18 ) . ( س ) : به آنكه .

( 19 ) . ( س ) : + و در واقع كم‌دار نباشد .