دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٣٣

تعليق [ در بيان معنى موجوديت مبدأ اوّل ، و اثبات امتناع تصوّر او ، و اينكه موضوع و مسألهء هيچ علمى نمىتواند شد ]

اينها از أمور عامّه و غير أمور عامّه . از جهت اينكه « 1 » اينها از اعراض ذاتيهء « شئ وجوددار » ند و او « 2 » شئ وجوددار نيست ؛ و اطلاق موجود و واحد و علّت « 3 » و ساير اشيا « 4 » و صفات بر او نه به اين معنى است كه حال ممكن است .

و بالجمله : هر چه متصوّر شود و ممكن باشد تصوّر او ، مبدأ اشيا منزّه است از آن ؛ و « 5 » مبدأ اشيا متصوّر نمىتواند شد . از جهت اينكه « 6 » اگر متصوّر بودى :

[ 1 . ] يا تصوّر او « 7 » بديهى بودى ، به اين معنى كه در متصوّر شدن محتاج نبودى به تصوّر شئ ديگر .

[ 2 . ] يا نظرى بودى ، به اين معنى كه در متصوّر شدن محتاج بودى به تصوّر شئ ديگر « 8 » .

[ 1 . ] و تصوّر / 20

B

10 / مبدأ اوّل بديهى نمىتواند بود ، از جهت اينكه « 9 » اگر بديهى بودى : يا بديهى عند الحسّ بود « 10 » ، مثل : تصوّر حرارت و برودت ؛ يا بديهى عند العقل ، مثل : تصوّر اعمّ مفهومات « 11 » و أجناس عاليه .

تصوّر مبدأ اوّل ، بديهى عند الحسّ نيست بالبديهه ؛ و بديهى عند العقل نيست ، از جهت اينكه « 12 » مبدأ اوّل اعمّ مفهومات « 13 » نيست ، و أجناس عاليه « 14 » و در تحت أجناس « 15 » عاليه « 16 » نيست ، چنان كه « 17 » ثابت خواهد شد .

[ 2 . ] و نمىتواند كه تصوّر مبدأ اوّل نظرى باشد . از جهت اينكه « 18 » تصوّر نظرى آن

( 1 ) . ( س ) : آنكه .

( 2 ) . ( ل ) : و مبدأ اشيا .

( 3 ) . ( ل ) : - و علّت .

( 4 ) . ( ل ) : اسما .

( 5 ) . ( س ) : + مبدا .

( 6 ) . ( س ) : آنكه .

( 7 ) . ( س ) : اگر متصور بودى تصور او با ؛ ( م ) : اگر متصور بودى يا تصور او .

( 8 ) . ( س ) و ( م ) : - يا نظرى بودى . . . . شئ ديگر .

( 9 ) . ( س ) : آنكه .

( 10 ) . ( م ) : بودى .

( 11 ) . ( ل ) : + و معروض اعمّ مفهومات .

( 12 ) . ( س ) : آنكه .

( 13 ) . ( م ) : + و در تحت اعم مفهومات .

( 14 ) . ( ل ) : - تصوّر مبدأ اوّل بديهى عند الحسّ نيست . . . . عاليه .

( 15 ) . ( م ) : - أجناس .

( 16 ) . ( ل ) : + و معروض او .

( 17 ) . ( س ) : چنانچه .

( 18 ) . ( س ) : آنكه ؛ ( م ) : - اينكه .