دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٢١

تعليق [ در بيان علّت حقيقي فصول و تشخّصات ]

عرض - به فاعل است « 1 » يا به قابل و فاعل ؛ « 2 » و سبب تشخّص أنواع - خواه جوهر و خواه عرض - يا « 3 » فاعل است « 4 » و يا قابل . « 5 »

و أنواع جواهر « 6 » مجرّده بالضرورة نوعشان منحصر در فرد است اگر متعلّق به مادّه نباشند « 7 » كه اگر متعلّق به مادّه باشند در فعل ، مىتوانند « 8 » كه متكثّر الأفراد باشند به اين اعتبار .

و أنواع جواهر مادّيه :

[ 1 . ] اگر مسبوق به حركت و زمان نباشند ؛ به اين معنى كه حركت و زمان را دخل در شدن ايشان نيست ، بلكه سابق‌اند بر حركت و زمان - مثل : افلاك و عناصر بسيطه « 9 » - نوعشان بالضرورة « 10 » منحصر در فرد است . چه تكثّر حقيقت نوعي « 11 » واحد به مادّه و مدّه است ؛ و اين أنواع اگرچه مادّىاند « 12 » امّا زمانى نيستند ؛ يعنى زمان سابق بر ايشان نيست .

[ 2 . ] و اگر مسبوق به حركت و زمان‌اند ، متكثّر الأفرادند .

و أنواع اعراض تابع أنواع جواهرند در متكثّر الأفراد بودن و منحصر در فرد بودن .

از جهت اينكه يا اعراض‌اند كه مسبوق‌اند به حركت و زمان يا اعراض‌اند « 13 » كه مسبوق به حركت و زمان نيستند . اگر مسبوق‌اند به حركت و زمان ، متكثّر الأفرادند « 14 » ؛ و اگر مسبوق نيستند ، منحصر در فردند .

( 1 ) . ( ل ) : + يا قابل و .

( 2 ) . ( ل ) : + هر دو .

( 3 ) . ( س ) : با .

( 4 ) . ( م ) : + و .

( 5 ) . ( ل ) : + به اين معنى كه مذكور شد .

( 6 ) . ( م ) : خواه .

( 7 ) . ( س ) و ( ل ) : نباشد .

( 8 ) . ( ل ) : مىتواند .

( 9 ) . ( م ) : بسيط و .

( 10 ) . ( م ) : - بالضرورة .

( 11 ) . ( ل ) : نوع .

( 12 ) . ( ل ) : ماديه‌اند .

( 13 ) . ( ل ) : اعراضىاند .

( 14 ) . ( م ) : متكثّر الافراد .