دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١١١

تعليق [ در بيان اقسام حمل و هو هويّت ]

سه قسم است .

و حمل بالذات « 1 » و عرضى « 2 » دو قسم است . چه محمول در حمل عرضى : يا « 3 » مساوى طبيعت موضوع است يا اعمّ از طبيعت موضوع ، و اين دو قسم مىشود .

پس حمل بالذات و بالحقيقة « 4 » به اعتبار محمول منحصر شد بر پنج قسم .

و هر يك از « 5 » دو قسم / 9

A

5 / حمل عرضى منقسم به دو قسم مىشود . از جهت اينكه « 6 » محمولى كه خارج از حقيقت موضوع است : « 7 » يا علّتش داخل در حقيقت موضوع است يا خارج از حقيقت موضوع .

اگر داخل در حقيقت موضوع است : يا جزء مختصّ به حقيقت موضوع است يا جزء مشترك .

اگر علّتش جزء مختصّ است « عرض « 8 » ذاتي مختصّ » ، و اگر علّتش جزء مشترك است « عرض ذاتي مشترك » .

و آن كه علّتش خارج است از حقيقت موضوع ، آن محمول را « عرض غريب » مىگويند ؛ و عرض غريب : يا مساوى موضوع است يا اعمّ از موضوع « 9 » .

پس هر يك از اين دو قسم حمل عرضى « 10 » بر دو قسم شد .

و آنچه در علم برهان و علوم برهانيه « 11 » بحث از آن « 12 » مىكنند ، دو قسم است « 13 » ، اوّل « 14 » حمل بالذات و عرضى است كه علّت محمول داخل در حقيقت موضوع است « 15 » بىواسطه يا باواسطه « 16 » . به اين معنى كه محمول مستند است « 17 » به چيزى « 18 »

( 1 ) . ( ل ) : بالذاتى .

( 2 ) . ( ل ) : + بر .

( 3 ) . ( س ) : با .

( 4 ) . ( س ) : - و بالحقيقة .

( 5 ) . ( س ) : + اين .

( 6 ) . ( س ) : مىشود چه .

( 7 ) . ( س ) : خارج است از حقيقت موضوع .

( 8 ) . ( س ) : عرضى .

( 9 ) . ( م ) : + است .

( 10 ) . ( س ) و ( ل ) : عرض .

( 11 ) . ( س ) : - و علوم برهانيه .

( 12 ) . ( س ) : ازو ؛ ( ل ) : از او .

( 13 ) . ( س ) : - است .

( 14 ) . ( م ) : او .

( 15 ) . ( س ) : باشد .

( 16 ) . ( ل ) و ( م ) : بواسطه .

( 17 ) . ( س ) : باشد .

( 18 ) . ( م ) : بحزبى .