دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ١٠٨

تعليق [ در بيان اقسام حمل و هو هويّت ]

و اگر موصوف به كثرت نيستند بالحقيقة و بالذات ، مثل : واحد بودن وجود و ديگر احوال بالعرض موضوعات .

امّا آنچه موصوف باشد به وحدت حقيقتا و بالذات ، حال خالى از اين نيست كه كثير مىتواند شد يا كثير نمىتواند شد .

اگر كثير مىتواند شد : به انضمام كثير مىشود يا به انفصال .

اگر به انضمام كثير مىشود : به انضمام چيزى است كه سبب اختلاف ذاتي مىشود يا به انضمام چيزى است كه سبب اختلاف ذاتي نمىشود .

اگر سبب انضمام چيزى است كه سبب اختلاف ذاتي نمىشود ، « واحد نوعي » ؛ و اگر به انفصال كثير مىشود ، « واحد اتّصالى » .

و اگر كثير نمىتواند شد به انضمام و نه به انفصال ، « واحد شخصي » هرگاه معروض كمّ متّصل نباشد كه اگر معروض كمّ متّصل باشد ، از آن حيثيت واحد بالاتّصال نيز خواهد بود و كثير بالانفصال مىتواند شد بالعرض كمّ متّصل . « 1 »

تعليق [ در بيان اقسام حمل و هو هويّت ]

تعليق [ در بيان اقسام حمل و هو هويّت ]

چون دانسته شد اقسام وحدت و كثرت ، اكنون « 2 » بيان كنيم اقسام حمل را كه عبارت « 3 » از هو هو است : « 4 » گوييم : حمل بر دو قسم است :

[ 1 . ] بالذات [ 2 . ] و بالعرض .

حمل بالذات و بالحقيقة ، نظر به واقع بودن فرد است طبيعت ، و نظر به خبر

( 1 ) . اين تعليق و مطالب آن در دو نسخهء ( س ) و ( ل ) وجود ندارد .

( 2 ) . ( س ) : - اكنون ؛ ( م ) : اكنو .

( 3 ) . ( م ) : - عبارت .

( 4 ) . ( س ) : عبارت است از هو هو .