دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات — الصفحة ٩٨

تعليق « 10 » [ در بيان مجعول و جوهر اوّل ]

و نمىتواند بود « 1 » كه فاعل صورت مع باشد بالذات با هيولى . به واسطهء آنكه لازم مىآيد كه فاعل هيولى و فاعل صورت مع باشند بالذات ؛ و اين مستلزم كثرت مبدأ اوّل است ؛ « 2 » و مبدأ اوّل كثير نمىتواند بود . به واسطهء آنكه وحدت و كثرت حال ممكن مجعول است و او ممكن نيست .

پس ثابت شد كه فاعل صورت معلولى است مقدّم بر هيولى ، و اين خلاف فرض است . « 3 »

و مجعول اوّل و جوهر اوّل « نفس » نيز « 4 » نمىتواند بود . چه « 5 » نفس جوهرى است كه فعلش بالذات در محلّ باشد ؛ و محلّ را لا بدّ است از فاعلى ؛ و « 6 » فاعل محلّ نفس « 7 » نمىتواند بود ؛ به واسطهء آنكه « 8 » محلّ در محلّ نيست « 9 » و فعل نفس در محلّ است . پس محلّ فعل نفس نيست .

و فاعل نفس نيز نمىتواند بود ؛ به واسطهء آنكه « 10 » حال خالى از آن « 11 » نيست كه از آن جهتى « 12 » كه فاعل نفس است ، فاعل محلّ است يا از جهت ديگر .

نمىتواند بود « 13 » كه از آن جهت باشد . از جهت آنكه « 14 » مقتضاى حقيقت واحده واحد مىباشد بالبديهه .

و نمىتواند بود كه از جهت ديگر باشد . به واسطهء آنكه « 15 » لازم مىآيد تركيب مبدأ اوّل ، و اين محال است . « 16 »

( 1 ) . ( م ) : - بود .

( 2 ) . ( س ) : مع باشند بالذات و بنا برين لازم مىآيد كثرة مبدأ اول .

( 3 ) . ( م ) : - پس ثابت شد كه فاعل صورت معلولى . . . . فرض است .

( 4 ) . ( ل ) : نيز نفس .

( 5 ) . ( س ) : بواسطه آنكه .

( 6 ) . ( س ) : - و .

( 7 ) . ( س ) : - نفس .

( 8 ) . ( م ) : اينكه .

( 9 ) . ( ل ) : محل در محل نمىتواند بود .

( 10 ) . ( ل ) : اينكه .

( 11 ) . ( س ) : ازين .

( 12 ) . ( ل ) : آن جهة .

( 13 ) . ( ل ) : - بود .

( 14 ) . ( ل ) : اينكه .

( 15 ) . ( ل ) : اينكه .

( 16 ) . ( ل ) : + و نمىتواند بود كه فاعل نفس مع باشد بالذات با نفس . از جهة اينكه كثرت مبدأ اولى مىآيد و اين محالست .