رسائل عرفانى وفلسفى حكيم قاينى — الصفحة ١٠٠

التفسير

كنند ، چون پدرى و پسرى ، كه پدرى را بىپسرى ، و پسرى را بىپدرى تعقل نتوان كرد .

ششم وضع و وضع هيئتى است كه عارض مىشود مر جسم را چون اجزاى أو با يكديگر قياس كرده آيد ، يا با غير از آنچه بدان محيط شده باشد يا محاط ، چنانچه مردم را افتد در برخاستن و نشستن ، و سپهر را اندر گرديدن و برآمدن و فرو شدن .

هفتم فعل و فعل تأثير است اندر غير خود بر اتصال قار ، چنانچه تش راست اندر وقت گرم كردن آب .

هشتم انفعال و انفعال قبول تأثير است از غير خود بر اتصال غير قار ، چنانچه آب راست در هنگام پذيرفتن گرمى آتش .

نهم ملك و ملك نسبيت است مر أشياء را به هيئتى كه از نسبت آنها ملاصقات حاصل آيد ، چون نسبت مردم به جامه كه اندر بر دارد « 1 » .

البيت السادس اجناس كائنات مقولات عشر دان * ده گشت كم از اين نه برين ديگرى فزود

البيت السادس اجناس كائنات مقولات عشر دان ده گشت كم از اين نه برين ديگرى فزود

التفسير

التفسير

مقولات عشر اجناس همهء مخلوقات است ، و موجودى از آن بيرون نيست استقراء تام را ، و هر يك را مفهومى است جز آنكه ديگرى راست .

( 1 ) - م ض : شيخ أبو على در بعضى تصانيف خود تحقيق نموده كه اگر مقولهء ملك را اين معنى باشد ، پس داخل خواهد بود در تحت مقولهء وضع . و حضرت خواجه نصير محقق طوسي - قدس سره القدوسى - در منطق تجريد ، دو معنى ملك را گفته : يكى آنكه مشهور است و شارح نيز در اين كتاب ذكر نموده ، و يكى ديگر تملك است ، يعنى مالك چيزى شدن . و اينكه بعضى از علما اين مقوله را « مقوله له » و « جده » ناميده نيز مؤيد اين معنى ثانى است . و بعضى توهم كرده‌اند كه اگر مقوله ملك به معنى تملك باشد . داخل در مقولهء كيف خواهد بود ، و اين خطايى است كه بطلان آن غير مخفى است .