اقتباس از قرآن كريم ( فارسى ) — الصفحة ٤١٤

فصل [ 1 ] : گشايش پس از گرفتارى

رجل دوم همان رجل اوّل است . امّا اگر بگويند : « جاءنى رجل فاخبرنى بكذا » و سپس بگويند :

« جاءنى رجل فقال لى بكذا » [ روشن است كه اين رجل دوم كسى جز آن رجل نخست است ] .

شاعران دربارهء مفهوم آيه فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً « 1 » بسيار گفته‌اند . از آن جمله زيد بن محمّد علوى « 2 » است كه چون پدرش در گرگان كشته شد و خود او را نزد اسماعيل بن احمد « 3 » به بخارا روانه ساختند ، در آن‌جا چنين گفت :

يهون جليل الخطب فى امل الاجر * و اطفاء نيران الحوادث بالصبر

و لست تلاقى العسر الا ميسرا * بيسرين فاستروح الى وحشة العسر « 4 »

كسى ديگر در مقام تنازع گفته است « 5 » :

فلا تجزع اذا اعسرت يوما * فقد ايسرت فى الدهر الطويل

و لا تظنن بربك ظن سوء * فان اللّه اولى بالجميل

و ان العسر يتبعه يسار * و قيل اللّه اصدق كل قيل « 6 »

ابو الفتح بستى خطاب به خويش گفته است « 7 » :

( 1 ) . انشراح / 5 . ( 2 ) . نام كامل او زيد بن محمّد بن زيد بن محمّد بن اسماعيل معروف به داعى طبرستان است . اسماعيل بن احمد يكى از فرماندهان خود را به پيكار پدر او محمّد بن زيد فرستاده بود و آنان بر دروازه‌هاى گرگان با يكديگر روياروى شدند . محمّد بن زيد در اين پيكار مجروح شد . او را به گرگان بردند و در آن‌جا درگذشت . پسر او زيد را به خراسان بردند و او نيز در آن سامان ماندگار شد . بنگريد به : مقاتل الطالبيين ، ص 455 - ت . ( 3 ) . اسماعيل بن احمد سامانى دومين فرمانرواى سامانى در فرارود بود . او در فرغانه و به سال 234 ق . ديده به جهان گشود . پس از برادر خود نصر بن احمد زمامدارى را در اختيار گرفت و معتضد عباسى نيز به سال 279 ق . زمامدارى او را در آن سامان به رسميت شناخت و بعدها خراسان را هم به قلمرو فرمانروايى او درآورد . وى به سال 295 ق . درگذشت . بنگريد به : شذرات الذهب ، ج 2 ، ص 219 ؛ تاريخ سنى ملوك الارض ، ص 172 - ت . ( 4 ) . هر رخداد گران ، در آرزوى پاداش و به اميد خاموش كردن آتش رخدادها به شكيبايى آسان مىشود . تو هيچ‌گاه با دشوارى رودرروى نمىشوى ، مگر اين‌كه به دو آسانى گشايش دهى . پس بدين خاطر آسوده‌دار كه دشوارى يكه و تنهاست . ( 5 ) . ابيات در الفرج بعد الشدة ( ج 2 ، ص 445 ) در ضمن پنج بيت و بدون انتساب به هيچ شاعرى مشخص آمده است - ت . ( 6 ) . اگر كه روزى به دشوارى درافتادى ناشكيبى مكن ، كه در درازناى روزگار بسيار با آسانىها روياروى بوده‌اى . به پروردگارت گمان بد مبر كه خداوند به كار زيبا و ستوده سزامندتر است ، و دشوارى را آسانى درپى مىآيد و گفتهء خداوند راست‌ترين گفتار است . ( 7 ) . بيت‌ها را بنگريد در : ديوان البستى ، ص 172 - ت .