اقتباس از قرآن كريم ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٩
فصل [ 13 ] : جناس
لذاك فارقتك مستبدلا * منك امرأ مستكمل الحلم
يقوده الحق فيعفو و لا * تأخذه العزة بالاثم « 1 »
يكى از معاصران گفته است « 2 »
ليس فى الارض مثل نيسابور * بلد طيب و رب غفور « 3 »
فصل [ 13 ] : جناس
فصل [ 13 ] : جناس
جناس در نظم و نثر به‌سان گلدوزى بر جامه است و خود يكى از گونه‌هاى آرايه‌هاى سخن به شمار مىرود . در قرآن كريم نمونه‌هايى از جناس آمده كه زيباتر و نكوتر از آن‌ها نيست و اهل ادب اين صنعت را از قرآن كريم اقتباس كرده‌اند . از اين نمونه‌هاست سخن خداوند كه فرموده است : وَ أَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ « 4 » ، وَ تَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قالَ يا أَسَفى عَلى يُوسُفَ « 5 » ، فَأَرْسَلُوا وارِدَهُمْ فَأَدْلى دَلْوَهُ « 6 » ، فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ « 7 » ، يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ « 8 » ، وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ « 9 » ، فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ « 10 » ، وَ جَنَى الْجَنَّتَيْنِ دانٍ « 11 » و
( 1 ) . تو مردى هستى كه از خوى تجاوز و ستمگرى بازنمىگردى و توبه نمىكنى . سرشتى كه از خوى پاكى و دانايى تهى است تو را فريفته است . ازاين‌رو از تو جدا شدم تا كسى را جايگزين تو كنم كه بردبارىاى كامل دارد ، حق او را پيش مىبرد و نخوت او را به گناه نمىكشاند . شاعر در بيت آخر به آيهء 206 سورهء بقره اشاره كرده است : وَ إِذا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ - ت . ( 2 ) . ثعالبى در لطائف المعارف ( ص 195 ) اين بيت را آورده است - ت . ( 3 ) . در زمين جايى همانند نيشابور نيست ، شهرى خوش و خداوندگارى بخشايشگر . شاعر در اين بيت به آيهء 15 سورهء سبأ اشاره كرده است : بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ - ت . ( 4 ) . نمل / 44 : و با سليمان در برابر خدا پروردگار جهانيان تسليم شدم . ( 5 ) . يوسف / 84 : و از آنان روىگردانيد و گفت : اى دريغ بر يوسف . ( 6 ) . يوسف / 19 : پس آب‌آور خود را فرستادند و او دلوش را انداخت . ( 7 ) . روم / 43 : پس به سوى اين دين پايدار روى بياور . ( 8 ) . نور / 37 : از روزى كه دل‌ها و ديده‌ها در آن زيرورو مىشود مىهراسند . ( 9 ) . فصلت / 51 : و چون انسان را نعمت بخشيم روى برتابد و خود را كنار كشد و چون آسيبى به دو رسد دست به دعاى فراوان بردارد . ( 10 ) . واقعه / 89 : در آسايش و راحت و بهشت پرنعمت خواهد بود . ( 11 ) . رحمان / 54 : و چيدن ميوه از آن دو باغ در دسترس است .