اقتباس از قرآن كريم ( فارسى ) — الصفحة ١٥٩

فصل [ 10 ] : نمونه‌هايى از استنباطها و مرواريدهايى از برداشت‌هاى عالمان

و مىگفت : بلكه بايد بگويند نماز را به پايان بردند ( قضوا الصلاة و فرغوا من الصلاة ) ؛ چرا كه خداوند فرموده است : ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ « 1 » .

زهرى گفته است : نزديك‌ترين حالت بنده به پروردگار زمانى است كه در سجده است ؛ چرا كه خداوند فرموده : وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ « 2 » .

در گفت‌وگويى كه ميان زبيده و هارون صورت گرفت ، زبيده به هارون گفت : تو از دوزخيانى . هارون گفت : و تو نيز طلاق يافته‌اى ، اگر من از اهل بهشت نباشم . پس دل‌هايشان به ترديد افتاد و كسى نزد ابو يوسف « 3 » فرستادند و او را خواستند و از او فتوا پرسيدند . گفت : اى امير مؤمنان ، مگر تو از مقام پروردگار خويش نمىترسى ؟ پس تو را دو بهشت است « 4 » ، و ام جعفر نيز بر تو حلال است ، آن‌سان كه تاكنون همسرت بوده است . بدين‌سان اندوه از دل ايشان رفت و فرمود ابو يوسف را صله و خلعت دهند .

يكى از فقيهان با يحيى بن آدم « 5 » مناظره كرد و به او گفت : آيا شرم نمىكنى مدعى مىشوى چيزى هست كه اندكش حلال و فراوانش حرام است ؟ آيا در كتاب خدا چنين چيزى يافتى يا در سنّت پيامبر خدا ؟ يحيى بن آدم گفت : آرى ، در كتاب خدا چنين يافته‌ام . خداوند از نهر طالوت تنها به اندازهء يك مشت را حلال گرداند « 6 » و افزون بر آن را حرام بداشت ؛ براى كسى كه به حرام ناگزير شود تنها بدان اندازه كه او را زنده بدارد حلال گرداند و سير شدن را حرام دانست « 7 » ؛ از زنان تنها چهار زن حلال دانست و پنجم را حرام گرداند « 8 » ، در حالىكه اگر چهارمى نبود پنجم حلال مىشد .

( 1 ) . توبه / 127 : سپس بازمىگردند ، خداوند دل‌هايشان را برگرداند . ( 2 ) . علق / 19 : سجده كن و خود را به خدا نزديك گردان . ( 3 ) . نام كامل او يعقوب بن ابراهيم بن سعد و از مردمان كوفه است . وى شاگرد ابو حنيفه و فقيه‌ترين مرد روزگار خويش بود . به سال 130 ق . زاده شد و به سال 182 ق . درگذشت . بنگريد به : وفيات الاعيان ، ج 5 ، ص 430 - ت . ( 4 ) . اشاره به آيهء 46 سورهء الرحمن : وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ - ت . ( 5 ) . يحيى بن آدم بن سليمان اموى كه او را به كنيه ابو زكريا نيز خوانده‌اند همان است كه ابن شيبه درباره‌اش مىگويد : ثقه و داراى احاديث بسيار است . وى به سال 203 ق . درگذشته است . بنگريد به : تهذيب التهذيب ، ج 11 ، ص 175 - ت . ( 6 ) . اشاره به آيهء 249 سورهء بقره : فَلَمَّا فَصَلَ طالُوتُ بِالْجُنُودِ قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ - ت . ( 7 ) . اشاره به آيهء 119 سورهء انعام : وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ - م . ( 8 ) . اشاره به آيهء 3 سورهء نساء : فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً - ت .