منطق الملخص — الصفحة ٠.٧٣

مقول در جواب ما هو وفرق آن با مقول در طريق ما هو وداخل در جواب ما هو

فخر رازي در تقسيم « اسم » نيز قريب به همين مبنا را برگزيده است : اسمى كه بر شخص معين دلالت نكند يا براي ماهيت معينى وضع شده است ، اسم جنس ويا براي صفت معينى وضع شده كه بر ماهيت خاصي دلالت ندارد ، در اين صورت مشتق است . بنابراين ، وقتي اسم جنس محمول واقع مىشود وبر ماهيت موضوع دلالت دارد ، حمل مواطات وإلا حمل اشتقاق است .

در مقام داورى بين فخر وخواجة اين نكته قابل ذكر است :

ابن سينا حقيقت حمل را در تحليل كلى حمل مواطات مىداند ؛ يعنى كلى قابل حمل بر مصاديق وجزئيات خود به حمل مواطات است . بر مبناى اين سخن در خصوص مفهوم كلى انسان ، جسم ، حيوان وغير آن ترديدى نيست كه همه نسبت به افراد ومصاديق خود به حمل مواطات حمل مىشوند ؛ اما در خصوص مفهوم كلى سفيد يا كميّت كه داراى افراد بالذات وافراد بالعرض است ، ديدگاه فخر وخواجة متمايز مىشود . پذيرفتن رأى فخر مستلزم آن است كه حمل مواطات را به فرد بالذات ارجاع دهيم وحمل اشتقاق را فرد بالعرض تحويل كنيم . در اينصورت تقسيم ياد شده منطبق بر دو قسم « محمول على » و « محمول في » مىشود كه در دورهء شيراز وأصفهان مشهور شد ( نقد الأصول ، ص 4 ) .

مقول در جواب ما هو وفرق آن با مقول در طريق ما هو وداخل در جواب ما هو

مقول در جواب ما هو وفرق آن با مقول در طريق ما هو وداخل در جواب ما هو

ابن سينا در تحليل آنچه در پاسخ سؤال چيستى بيان مىشود ، به نقد تصور ساده انگاران مىپردازد . ساده انگاران شنيده‌اند كه جنس مىتواند در پاسخ سؤال ما هو ذكر شود ولذا چنين تصور مىكنند كه مقول در جواب