منطق الملخص — الصفحة ٠.٥٢

دلالت مطابقي مستلزم دلالت التزام است

مفهومي است ، اما حد حقيقي تحليل ماهوى مىباشد . در مفاهيم ماهوى مانند انسان ، هر دو تحليل يكسان است ( حيوان ناطق ) ولذا تفاوت صرفا به اعتبار علم به وجود انسان ويا عدم علم به آن است . اما در مفاهيم انتزاعي وغير ماهوى تنها طريق ارائه حد ، تحليل مفهومي وحد اسمى است .

بر أساس آنچه بيان شد ، تفاوت تصور بر حسب اسم وتصور بر حسب حقيقت را بر مبناى فخر رازي در جدول يك مىتوان نشان داد :

رديف / تصور بر حسب اسم / تصور بر حسب حقيقت /

1 / تحليل مفهوم / تحليل ماهيت /

2 / مقدم بر تصديق / متأخر بر تصديق /

3 / عارى از تصديق / همراه با تصديق /

4 / غير مكتسب به وسيلهء حجت / مكتسب به وسيلهء حجت /

5 / شامل مفاهيم ماهوى وانتزاعي / خاص مفاهيم ماهوى /

6 / مقدم بر هلية بسيطة / پس از هلية بسيطة /

جدول يك - تمايز تصور به حسب اسم از تصور به حسب حقيقت

فخر رازي بر آن است كه روش نقد حد اسمى نشان دادن صدق وكذب نيست :

من فسر اللفظ بشيء لا يمكن أن يقال له أصبت أو أخطأت . ( الملخص ، ص 45 )

دلالت مطابقي مستلزم دلالت التزام است

دلالت مطابقي مستلزم دلالت التزام است

منطق‌دانان در بيان نسبت لزومى بين دلالتهاى سه‌گانه گفته‌اند : دو دلالت