منطق الملخص — الصفحة ٠.٣٤
نظام منطق‌نگارى فخر رازي
شاهدي نيافته‌ايم . آراء منطقي فخر وشيخ اشراق على رغم اختلافهاى فراوان ، نشانگر انديشه‌هاى تحولى ونوين مجد الدين جيلى است وبه همين دليل در مطالعهء آراء منطقي فخر ، مقايسهء آن با شيخ اشراق اهميت وضرورت مىيابد .
همچنين ، مقايسهء فخر رازي وخواجة طوسي روشنگر است . رواج بخش الهيات شرحهاى فخر وخواجة بر إشارات وغفلت از بخش منطق الانارات ، موجب شده است كه تصور نادرستى از نسبت بين اين دو رواج يابد .
فخر شيفتهء ساختار دو بخشي منطق إشارات وساختار الهيات پيشينى يا غيرمبتنى بر طبيعيات إشارات ونوآوريهاى بو على در مسايل منطقي است .
وى با بررسى مقايسه‌اى بين إشارات وشفا نوآوريهاى بو على را مطرح واز آنها دفاع مىكند ، در حالي كه خواجة طوسي سخنگوى منطق‌نگارى نه بخشي در قرن هفتم است وغالب مواضعى را كه از نظر فخر نوآورى بو على است ، انكار مىكند وآراء بو على را در موارد متعددى نقد ورد مىكند ( مانند ديدگاه بو على در حذف مبحث مقولات از منطق ) .
نگارش محاكمات وداوريها بين فخر وخواجة ، مانند المحاكمات بين شراح الإشارات علامه حلى والمحاكمات بين شرحي الإشارات قطب رازي ، مجال بررسى تطبيقي را به دست داده است . ( نمونه‌هايى را از داورى در زبان فارسي بنگريد : به سيد حسن حسنى ، دانشگاه تهران ، 1373 ونرگس عزيزي ، بررسى آراء اختلافى فخر رازي وخواجة طوسي در بخش منطق ، تهران ، 1380 )
بررسى آراء فخر در منطق ومقايسه تاريخي آن ، محتاج كتاب مفصل است ودر اينجا به طرح برخى از آراء ومواضع وى بسنده مىكنيم :