اسباب النزول ( فارسي ) — الصفحة ٧٨

فائده دوم شناخت « اسباب النزول » : تخصيص حكم به سبب از ديدگاه كسانى كه ملاك را عبارت از خصوص سبب مىدانند نه عمل لفظ : * [ اظهار اوس بن صامت و مطالب مربوط به آن و نزول سوره مجادله « قد سمع الله قول التى تجادلل فى زوجها . . . الذين يظاهرون منكم من نسائهم ماهن اماتهم . . . » ]

همين نكته را متذكر شديم .

بارى ، آنگاه كه عايشه از شستشوى سر خود فارغ شد اين زن به پيامبر اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) عرض كرد : اى پيامبر خدا ، راجع به حلّ مشكل من چاره‌اى بينديش . عايشه گفت : سخن كوتاه كن و از ادامهء مجادلهء با پيامبر اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) دست نگهدار ، آيا به چهرهء رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) نمىنگرى كه به هنگام نزول وحى ، حالت رخوت و سستى در آن پديدار مىگردد [ و هم اكنون آنحضرت در حال دريافت وحى به سر مىبرد ، بنابراين سكوت اختيار كن ] .

آنگاه كه وحى به پايان رسيد به آن زن فرمود : برو شوهرت را بياور ، [ شوهر حضور رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) آمد ] و آنحضرت آيات سورهء مجادله « 1 » را بر وى خواند :

« قَدْ سَمِعَ اللَّه قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّه وَاللَّه يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما إِنَّ اللَّه سَمِيعٌ بَصِيرٌ . الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسائِهِمْ ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ إِنْ أُمَّهاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْكَراً مِنَ الْقَوْلِ وَزُوراً وَإِنَّ اللَّه لَعَفُوٌّ غَفُورٌ . وَالَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْ نِسائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِما قالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذلِكُمْ تُوعَظُونَ بِه وَاللَّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ . فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعامُ سِتِّينَ مِسْكِيناً ذلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّه وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ » ( مجادله : 1 - 4 ) :

تحقيقا خداوند متعال سخن زنى را - كه با تو در بارهء شوى خويش مجادله و منازعه مىكرد - شنيد ، زنى كه شكوه به درگاه خدا برده و از او داورى و مدد مىجست . آرى خدا گفتگوى شما را با يكديگر شنيد ، و خدا شنواى بينا است .

آن كسانى كه از زمرهء شما مسلمين از زنان و همسران خويش از طريق « ظهار » بيزارى مىجويند ، اين زنان به عنوان مادرانشان به شمار نمىآيند . مادران آنها فقط عبارت از كسانى هستند كه آنها را زائيده‌اند ، اينان سخنى زشت و ناپسند و دروغين و تهى از

1 - مجمع البيان 9 / 264 ، 265