اسباب النزول ( فارسي ) — الصفحة ١٩٨

وجه تسميه روح به « كلمه »

وابسته نمىسازد . بايد در اين مطلب ظريف دقت فزونترى مبذول گردد .

اين گفتار الهى نظير آيه‌اى است كه مىفرمايد :

« . . . ثُمَّ جَعَلْناه نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ، ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً ، فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً ( تا آنجا كه مىفرمايد ) : ثُمَّ أَنْشَأْناه خَلْقاً آخَرَ . . . » ( مؤمنون : 14 ) .

خداوند متعال ايجاد انسان را - كه منسوب به خود او است و در چنين ايجادى ، هيچيك از علل و اسباب طبيعى راه ندارد - « خلق آخر » و آفرينشى از نوعى دگر ناميده است .

از پى اين مطالب روشن مىگردد كه « امر » عبارت از « كلمهء آسمانى ايجاد » و فعل ويژهء خود خداوند متعال است كه علل و اسبابى در ميان نيست و نمىتوان آن را با زمان و يا مكان و امثال آنها اندازه گيرى نمود .

خداوند متعال در مرحلهء دوّم گزارش و توضيح داده كه امر او در هر چيزى همان « ملكوت » آن چيز مىباشد ، و « ملكوت » ، رساتر از « ملك » است . پس براى هر چيزى ملكوتى است ، چنان كه هر چيزى را « امرى » است . خداى متعال فرموده است :

« أوَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . » ( اعراف : 185 ) .

و يا فرمود :

« وَكَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . » ( انعام : 75 ) .

چنان كه فرمود :

« تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ ( قدر : 4 ) از آنچه گذشت آشكارا مىتوان به اين نتيجه رسيد كه « امر » عبارت از كلمهء ايجاد ، و آن نيز عبارت از فعل خاصّ به خداوند متعال است كه اسباب و علل با تأثيرات تدريجى شان در اين ايجاد دخالت ندارند ، و آن عبارت از وجودى برتر و والاتر از نشأهء مادّه و گنجور زمان و مكان است و « روح » از لحاظ وجودش از سنخ « امر » و از عالم « ملكوت » است .

خداوند متعال طى كلام خويش ، امر روح را به گونه هائى مختلف وصف مىكند ، لذا از آن به طور جداگانه و مستقل ياد كرده و مىفرمايد :

« يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا . . . » ( نبأ : 38 ) .

و يا فرموده است :

« تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْه . . . » ( معارج : 4 ) .