اسباب النزول ( فارسي ) — الصفحة ١٧٣
سبب نزول عبارت از واقعه‌اى است كه آيه در ايام وقوع آن نازل شده است
سبب نزول عبارت از واقعه‌اى است كه آيه در ايام وقوع آن نازل شده است
آيه و شرح مدلول آن بر مىشمارند . اكثر « مسانيد » بر اساس اين اصطلاح در مد نظر است ، مانند « مسند احمد بن حنبل « 105 » و ديگران كه اگر رواياتى با تعبير « نزلت هذه الآية فى كذا » در كتاب « مسند » احمد بن حنبل و ديگران ديده مىشود بايد آنها را بيان منظور آيه ها تلقى نمود . بر خلاف آن مواردى كه محدث و يا مفسر سبب و موجبى را يادآور گردند - مبنى بر آنكه آيه از پى آن نازل گرديده است - علماء و دانشمندان اين گونه تعبير و بيان را تحت عنوان « مسند » مندرج مىسازند » .
گفتار ابن تيميه تا اينجا به پايان مىرسد .
- زركشى :
وى در كتاب « البرهان فى علوم القرآن » گفته است :
از رسم و عادت معمول صحابه و تابعين چنين بر مىآيد اگر يكى از آنها مىگفت :
« نزلت هذه الاية فى كذا » ، منظور او اين بود كه آن آيه متضمن چنين و چنان حكمى مىباشد ، نه آنكه آن امر به عنوان سبب و موجب نزول آن آيه به حساب آيد . پس اين گونه تعبير از قبيل استدلال بر حكم از رهگذر آيه مىباشد . و لذا نبايد آن را از باب نقل و بازگو ساختن واقعه‌اى برشمرد كه باعث نزول آيه گرديد .
سبب نزول عبارت از واقعه‌اى است كه آيه در ايام وقوع آن نازل شده باشد :
سيوطى نكتهء جالبى را متذكر مىشود كه در رابطه با شناخت سبب نزول ، آگاهى از آن ضرورى است ، وى مىگويد : مرا اعتقاد بر اين است : سخن درستى كه مىتوان در رابطه با سبب نزول آيات متذكر شد آن است كه سبب نزول عبارت از آن امرى است كه آيه
105 - مسند عبارت از كتاب حديثى است كه روايات در آن به ترتيب صحابه ( چه بر حسب حروف تهجى نام آنها و چه بر حسب مراتب سابقهء اسلامى آنان ) جمع آورى شده باشد ، مانند : مسند احمد بن حنبل . در اينجا سزا است گزارش كوتاهى در بارهء « مسند احمد بن محمد بن حنبل » ياد كنيم : اين كتاب حاوى سى هزار حديث در بيست و چهار مجلد مىباشد و در آن حدود سيصد حديث « ثلاثية الاسناد » آمده است . مىگويند : احمد بن حنبل مىگفت : شرط كرده جز احاديثى كه از نظر او صحيح مىباشد نياورده باشد . اين مطلب را ابو موسى مدينى متذكر شده است : اما گفته‌اند : در اين كتاب احاديث موضوعه نيز به چشم مىخورد . گويند اولين كسى كه در مسانيد ، كتابى تاليف كرد ، ابى داود سليمان بن داود طيالسى ( م 204 ه ق ) مىباشد . لكن بايد هشدار داد : عاملى كه واداشت بگويند طيالسى نخستين مؤلف كتاب مسند مىباشد تقدم زمان او بر ديگران است كه دست اندر كار تأليف كتاب مسند شده‌اند . اما نبايد طيالسى را اولين نويسندهء « مسند » برشمرد ، زيرا اين مسند تأليف خود طيالسى نيست ، بلكه عده‌اى از حفّاظ حديث - كه اهل خراسان بوده‌اند - رواياتى را كه يونس بن حبيب اختصاصا از طيالسى نقل كرده جمع آورى نموده‌اند ، در حالى كه طيالسى را احاديثى است كه در اين مسند كما بيش نيامده است . اين مطلب را بقاعى در « الالفية » يادآور شده است ( رك : دراية الحديث : كاظم مدير شانه چى ، ص 21 . كشف الظنون 2 / 1679 - 1680 ) .